Cruquius: verschil tussen versies

Uit wiki

Ga naar: navigatie, zoeken
k
 
(13 tussenliggende versies door 2 gebruikers niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
'''Cruquius'''
+
Cruquius  
 +
West-Vlieland, 2 december 1678 - Spaarndam, 5 februari 1754
  
'''Nicolaas Samuel Kruik''' was landmeter bij het '''Hoogheemraadschap van Delfland''' (Delft) en later bij het '''Hoogheemraadschap van Rijnland''' (Leiden). Kruik vond zijn naam niet langer passend bij zijn stand en maakte er een Latijnse naam van: '''Nicolaus Samuelis Cruquius'''. In zijn tijd was dat gebruikelijk.
+
Cruquius werd geboren als Nicolaas Samuel Kruik op Vlieland en gedoopt in de hervormde gemeente van West-Vlieland. Kort na zijn geboorte verhuisde het gezin naar Delft, waar zijn vader Samuel in diverse hoedanigheden, waaronder koster, schoolmeester, wiskundige en examinator voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie ging werken. Hij had twee broers, Jacob en Dirk, en twee zusters,
  
De naam '''Cruquius''' is vooral bekend geworden door '''het stoomgemaal Cruquius''' als '''één van de drie stoomgemalen''' die de '''[[Haarlemmermeer]]''' heeft drooggemalen.  
+
Aangezien zijn beide broers reeds op jeugdige leeftijd stierven en zijn moeder, Veronica van der Meer, op zeker moment vanwege psychische problemen thuis verpleegd moest worden, was het Nicolaas' taak om na de dood van zijn vader, waarschijnlijk omstreeks 1722, financieel voor het gezin te zorgen.
  
De '''twee andere stoomgemalen''' waren: '''Leeghwater''' en '''Lijnden'''.
+
Hij begon als landmeter bij het Hoogheemraadschap Delfland.  
  
De '''namen van de drie stoomgemalen''' zijn '''gekozen naar drie personen die van belang zijn geweest voor de waterhuishouding in '''[[Holland]]'''.
+
[[Bestand:Cruquius_kaart_Delfland_wiki_a.jpg|600×522px|link=]]
 +
Kaart van Delfland door N. S. Cruquius en zijn broer Jacob Kruik
  
[[Bestand: Leeghwater
 
  
'''[[Jan Adriaanszoon Leeghwater]]''' werd in 1575 te De Rijp geboren. Hij was een Nederlandse '''molenmaker''' en '''bouwkundige'''. Hij bedacht '''de houten achtkant''' en de '''bovenkruiende''' oliemolen. Daarmee was het mogelijk '''de molen altijd recht in de wind te zetten''', te '''kruien'''. Hij was '''betrokken bij vele droogmakerijen'''. Bovendien heeft hij geholpen bij het '''plaatsen van''' '''nieuwe uurwerken''' en '''carillons''' voor de Amsterdamse Zuidertoren en Westertoren. Hij is in '''1650 te Amsterdam overleden'''.
+
Nicolaas Samuel Kruik was landmeter bij het Hoogheemraadschap van Delfland (Delft) en later bij het Hoogheemraadschap van Rijnland (Leiden). In 1712 publiceerde hij samen met zijn broer Jacob een gedetailleerde kaart van het Hoogheemraadschap Delfland.
 +
Kruik vond zijn naam niet langer passend bij zijn stand en maakte er een Latijnse naam van: Nicolaus Samuelis Cruquius.
 +
In zijn tijd was dat gebruikelijk.
  
'''Nikolaas Kruik''' werd in '''1678''' op '''West Vlieland''' geboren en overleed in '''1754''' in '''Spaarndam'''. Behalve zijn plan voor de droogmaking van de Haarlemmermeer is hij '''ook bekend''' geworden van het door hem vastleggen van '''meteorologische waarnemingen'''.
 
<br>In '''1705''' begon hij hiermee. De '''waarnemingen''' zijn allemaal gedaan '''vanaf het Gemeenlandshuis van Rijnland''' in '''Halfweg'''.
 
  
'''Frans Godert van Lijnden van Hemmen''' werd in '''1761''' in''' 's Gravenhage''' geboren en overleed aldaar in '''1845'''. In 1821 publiceerde hij zijn '''plan om de Haarlemmermeer droog te maken'''.
+
De naam Cruquius is vooral bekend geworden als naamgever aan het stoomgemaal Cruquius als één van de drie stoomgemalen die de [[Haarlemmermeer]] heeft drooggemalen.
  
'''Het droogleggen van de Haarlemmermeer'''
+
[[Bestand:Schoolplaat_Cruquius.jpeg|466×344px|link=]]
 +
Stoomgemaal Cruquius mede-drooglegger van de [[Haarlemmermeer]]
  
De '''gedachte''' om '''de Haarlemmermeer droog te maken''' is '''niet nieuw''',.
 
<br>'''Leeghwater''' had zelf wel eens '''het plan''' opgevat '''om na de inpoldering van de''' Beemster''', '''Purmer''' en '''Schermer''' ook de Haarlemmermeer''' maar droog te malen.
 
<br>Een '''gedurfd plan voor zijn tijd, de zeventiende eeuw'''. Dat plan zou daarna '''nog vele keren aan de orde komen''', maar ook even zovele keren geruisloos v'''an tafel verdwijnen'''.
 
  
Toch '''knaagde''' er iets: '''het water nam bij iedere storm steeds een hap uit het veenland weg'''. Bij het minste of geringste zou '''het water tot voor de poorten''' van '''[[Amsterdam]]''', '''Haarlem''' en '''Leiden''' kunnen staan.
+
De twee andere stoomgemalen waren: Leeghwater en Lijnden.
<br>Deze drie Hollandse steden voelden zich alleen al bij de gedachte '''niet meer veilig'''.
+
  
De '''grote overstroming van 1825''' geeft dan min of meer '''de doorslag'''.
 
De '''voorbereiding''' begint '''onder''' '''Koning Willem I''', maar door zijn plotselinge overlijden is het '''Koning Willem II''' die '''toestemming''' geeft voor '''het ambitieuze project om de Haarlemmermeer''' droog te maken.
 
  
In een vrij '''laat stadium van de planontwikkeling''' wordt gesproken van '''stoombemaling''', in '''alle eerdere plannen''' was nog steeds '''uitgegaan van windbemaling'''.
+
(Zie ook:
<br>Uit het archief van de '''Commissie voor de Droogmaking''' blijkt, dat er '''tenminste zeventig poldermolens''' nodig zouden zijn. Dat woog '''zwaar''' mee '''bij het kostenaspect''': behalve zeventig poldermolens zouden er '''ook zeventig molenaars''' nodig zijn. Poldermolens werken alleen als er '''voldoende wind''' staat. Bij de berekening van het rendement is dat aspect meegewogen bij het '''alternatief: drie stoomgemalen die altijd zouden kunnen werken waardoor de waterplas snel droog zou kunnen vallen'''.
+
[http://nl.wikipedia.org/wiki/Nicolaus_Cruquius Nicolaus Samuel Cruquius]
 +
de internet-encyclopedie van wikipedia.org met een pagina over  Nicolaas Samuel Kruik of Nicolaus Samuelis Cruquius)
  
Met dat doorslaggevende perspectief werd '''de Leeghwater''' in '''1845''' als '''eerste van de drie''' aan de '''zuidkant''' van de nieuwe polder gebouwd. Pas als de '''kinderziekten van dit gemaal verholpen''' zouden zijn, zouden '''de andere twee in aanbouw worden genomen'''. In Nederland is op dat moment nog '''nauwelijks ervaring''' met het bouwen van zulke '''grote stoomgemalen'''.
+
<br>
<br>'''Engelse ingenieurs''' '''ontwerpen en bouwen''' de gemalen, de '''machinefabriek Van Fentener van Vlissingen in Amsterdam''' levert de machineonderdelen.
+
[[Category:Waterbeheer]]
 
+
In '''1847''' gaat men '''ook de Cruquius en de Lijnden bouwen'''.
+
<br>Op '''28 juli 1847''' wordt de eerste steen van de Cruquius gelegd, dat is een feestje waard. Een bescheiden feestje want de kosten bedragen slechts f 78,17. Het echte feest werd bij de Lijnden gevierd voor de som van f 242,79. Bij de Lijnden waren ook de notabelen aanwezig, het feest bij de Cruquius was 's avonds na werktijd. Voor beide uitgaven was een '''Koninklijk Besluit''' nodig, KB van 11 september 1847 nummer 81. De Cruquius wordt aan de Kruisvaart gebouwd en slaat het water aan de westzijde van de nieuwe polder uit op de Ringvaart en de Lijnden staat net als de Leeghwater aan, de latere Hoofdvaart maar dan aan, de noordzijde van de polder. De drie stoomgemalen beginnen in 1848 met het oppompen van water en slaan dat in de Ringvaart uit.
+
Op het moment dat de stoomgemalen werden gebouwd waren het enorme grote gemalen. Nederland had nauwelijks ervaring met het bouwen van grote stoomgemalen, het gemaal aan de Arkelse Dam (Arkel) was één van de eerste stoomgemalen. Nadat de drie gemalen waren gebouwd en in werking waren gesteld zou Nederland geleidelijk aan overschakelen op stoombemaling. Over de capaciteit van de Cruquius: 2.500 m3 per minuut, ter vergelijking het '''[[Ir.D.F. Woudagemaal]]''': maximaal 4.500 m3 per minuut (bij normaal gebruik is dat 4.000 m3 per minuut) en het '''[[J.L. Hooglandgemaal]]''' in Stavoren: maximaal 9.000 m3 per minuut. Het Woudagemaal wordt ruim zeventig jaar later in gebruik genomen en het Hooglandgemaal ruim een eeuw later. In de tussenliggende tijd heeft de techniek grote stappen voorwaarts gezet.
+
 
+
Het droogmalen van de Haarlemmermeer kon op bijval rekenen van de drie steden: '''[[Amsterdam]]''', '''Haarlem''' en '''Leiden''' maar op weerstand van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Het meer was het grootste '''boezemwater''' van het Hoogheemraadschap, da zou in één keer verloren gaan waardoor de afvoer van boezemwater naar het buitenwater in gevaar dreigde te komen. Rijnland kreeg hiervoor als compensatie twee nieuwe '''boezemgemalen''': bij Halfweg en bij Katwijk. Bij Halfweg kwam het water op het '''[[IJ]]''' en bij Katwijk in de '''[[Noordzee]]'''.
+
 
+
De gedachte was dat de drie stoomgemalen binnen drie jaar van het meer een polder zouden hebben gemaakt. De praktijk is weerbarstig. Behalve dat er regelmatig onderhoud nodig is, blijkt het weer ook meer dan eens spelbreker te zijn. Bij een harde zuidwestenwind wordt het water zodanig opgestuwd dat de stoomgemalen er nauwelijks vat op hebben. Het vervangen van onderdelen zorgt ook voor stilstand en de laatste loodjes wegen het zwaarst. In het begin staat het water nog zo hoog dat het geen enkele moeite kost om water op te pompen en uit te slaan. Gaandeweg zakt het peil en moet er meer moeite worden gedaan om het water naar de stoomgemalen te halen, niet alleen het graven van de Hoofdvaart en de Kruisvaart is dan noodzakelijk ook het graven van dwarsverbindingen moet gebeuren. In '''1852''' wordt het bericht gepubliceerd dat de Meer is drooggevallen.
+
 
+
De functie van de stoomgemalen wordt nu een andere: zorgen dat het teveel aan water op tijd wordt afgevoerd. De drie gemalen blijven tot 1895 in gebruik. Dan wordt de Leeghwater als eerste van de drie gemoderniseerd. Na deze renovatie hebben de Leeghwater en de Lijnden voldoende capaciteit om de polder droog te houden. De Cruquius wordt ,,reservegemaal". Omdat de Cruquius steeds vaker stil blijft staan wordt er binnen het bestuur van het waterschap voorgesteld om de Cruquius te slopen. In 1934 krijgt het als eerste de bestemming van technisch museum omdat het''' KIVI''' in '''Den Haag''' het gebouw voor het symbolische bedrag van 1 gulden heeft gekocht en daarmee gered van de sloop. Het KIVI wil het gebouw na de ontmanteling openstellen voor publiek. De stoomketels zijn verdwenen.
+
 
+
Het bijzondere van de drie stoomgemalen is dat het opvoerwerktuig bestaat uit '''balansarmen''' waar aan de ene kant de pompen aan bevestigd zijn en aan het andere uiteinde de emmers die het water opscheppen en op de stortvloer brengen. Het hydrauliek is op 4 juni 2002 weer in werking gesteld door '''kroonprins Willem Alexander'''. Vrijwilligers van de Stichting Cruquius hebben het hydrauliek onder handen genomen en er voor gezorgd dat het mechanisch in beweging kon worden gebracht. De Cruquius zal nooit meer onder stoom gebracht kunnen worden. Van de oorspronkelijke Kruisvaart is een klein deel overgebleven, er kan op bescheiden wijze water opgepompt worden.
+
 
+
Het gebouw is in 2010 door '''Hendrick de Keijser''' (Amsterdam) overgenomen en gerestaureerd. In september volgde de feestelijke afronding van deze restauratie. '''Prof. mr. P. van Vollenhoven''' mocht in september 2011 de gerestaureerde schoorsteen weer zichtbaar maken. Deze was terug gerestaureerd naar de schoorsteen van 1847.
+
 
+
Tijdens de bouw was bezoek aan het stoomgemaal mogelijk en ook als het gemaal voor onderhoud stilstond kon er een bezoek worden gebracht. Bij een werkend gemaal was bezoek slechts bij hoge uitzondering mogelijk, mede vanwege de beperkte ruimte en dan nog alleen na toestemming van de hoofd-ingenieur van het waterschap. Men was wijs geworden door de ervaring dat het publiek ook gaat waar het niet gaan mag, dat heeft een dodelijk slachtoffer tot gevolg gehad. Deze persoon wilde graag van, zeer, nabij eens zien hoe het hydrauliek werkte...  .
+
 
+
Nadat de Leeghwater in 1895 omgebouwd was van stoom naar diesel verdwenen een aantal karakteristieke elementen uit het gemaal: de ketels en de schoorsteen. Het gebouw werd aangepast aan de nieuwe machines. Hierdoor is de Leeghwater veel minder karakteristiek gebleven dan de Cruquius en de Lijnden die wel in hun oorspronkelijke vorm bewaard zijn gebleven. Bij de Lijnden is een nieuw gemaal geplaatst, dit is weggewerkt in de dijk van de Haarlemmermeer waardoor vanuit de polder de Lijnden beeldbepalend is gebleven. Ten noorden van de Cruquius is het gemaal '''Koning Willem I''' gebouwd. Dat de Haarlemmermeerpolder inklinkt wordt duidelijk uit de diepte waarop in 1848 werd gemalen: 4,5 meter en de lengte van de vijzel van het nieuwe gemaal: 5,5 meter.
+
 
+
bron: ''Corpus Cruquius'', 160 jaar stoomgemaal De Cuquius, Zutphen 2007, met cd-rom.
+

Huidige versie van 5 sep 2021 om 11:00

Cruquius West-Vlieland, 2 december 1678 - Spaarndam, 5 februari 1754

Cruquius werd geboren als Nicolaas Samuel Kruik op Vlieland en gedoopt in de hervormde gemeente van West-Vlieland. Kort na zijn geboorte verhuisde het gezin naar Delft, waar zijn vader Samuel in diverse hoedanigheden, waaronder koster, schoolmeester, wiskundige en examinator voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie ging werken. Hij had twee broers, Jacob en Dirk, en twee zusters,

Aangezien zijn beide broers reeds op jeugdige leeftijd stierven en zijn moeder, Veronica van der Meer, op zeker moment vanwege psychische problemen thuis verpleegd moest worden, was het Nicolaas' taak om na de dood van zijn vader, waarschijnlijk omstreeks 1722, financieel voor het gezin te zorgen.

Hij begon als landmeter bij het Hoogheemraadschap Delfland.

600×522px Kaart van Delfland door N. S. Cruquius en zijn broer Jacob Kruik


Nicolaas Samuel Kruik was landmeter bij het Hoogheemraadschap van Delfland (Delft) en later bij het Hoogheemraadschap van Rijnland (Leiden). In 1712 publiceerde hij samen met zijn broer Jacob een gedetailleerde kaart van het Hoogheemraadschap Delfland. Kruik vond zijn naam niet langer passend bij zijn stand en maakte er een Latijnse naam van: Nicolaus Samuelis Cruquius. In zijn tijd was dat gebruikelijk.


De naam Cruquius is vooral bekend geworden als naamgever aan het stoomgemaal Cruquius als één van de drie stoomgemalen die de Haarlemmermeer heeft drooggemalen.

466×344px Stoomgemaal Cruquius mede-drooglegger van de Haarlemmermeer


De twee andere stoomgemalen waren: Leeghwater en Lijnden.


(Zie ook: Nicolaus Samuel Cruquius de internet-encyclopedie van wikipedia.org met een pagina over Nicolaas Samuel Kruik of Nicolaus Samuelis Cruquius)