Stoomgemaal: verschil tussen versies

28 bytes toegevoegd ,  29 nov 2011
geen bewerkingssamenvatting
imported>Jan Pieter Rottine
Geen bewerkingssamenvatting
imported>Jan Pieter Rottine
Geen bewerkingssamenvatting
Regel 15: Regel 15:


Een particulier genootschap, genaamd Bataafs Genootschap der Proefondervindelijke Wijsbegeerte (1771), waarvan de leden in Engeland overtuigd zijn geraakt van de mogelijkheden van de stoomtechniek, dient daarom een plan in bij de gemeente Rotterdam om een stoompomp te plaatsen. Hoewel er veel bestuurlijk weerstand moet worden overwonnen, worden er tussen 1774 en 1781 toch <strong>proeven</strong> genomen met een Newcomen atmosferische stoommachine en een daarvoor zelfontwikkelde zuigerpomp. Deze installatie is echter niet erg succesvol en de proef wordt beëindigd.  
Een particulier genootschap, genaamd Bataafs Genootschap der Proefondervindelijke Wijsbegeerte (1771), waarvan de leden in Engeland overtuigd zijn geraakt van de mogelijkheden van de stoomtechniek, dient daarom een plan in bij de gemeente Rotterdam om een stoompomp te plaatsen. Hoewel er veel bestuurlijk weerstand moet worden overwonnen, worden er tussen 1774 en 1781 toch <strong>proeven</strong> genomen met een Newcomen atmosferische stoommachine en een daarvoor zelfontwikkelde zuigerpomp. Deze installatie is echter niet erg succesvol en de proef wordt beëindigd.  
Eén van de leden van het genootschap, Rinze Lieuwe Brouwer, wil echter een vervolg aan het idee geven en hij bouwt op verzoek van een bankier op diens landgoed Groenendaal in Heemstede een stoompomp om de waterstand in de vijvers op peil te houden. Deze opstelling blijk een volledig succes te zijn.  
<br>Eén van de leden van het genootschap, Rinze Lieuwe Brouwer, wil echter een vervolg aan het idee geven en hij bouwt op verzoek van een bankier op diens landgoed Groenendaal in Heemstede een stoompomp om de waterstand in de vijvers op peil te houden. Deze opstelling blijk een volledig succes te zijn.  
Brouwer legt na dit succes contact met James Watt in Engeland en hij brengt in Nederland de nodige medestanders bijeen.  
<br>Brouwer legt na dit succes contact met James Watt in Engeland en hij brengt in Nederland de nodige medestanders bijeen.  
Uiteindelijk leiden de gezamenlijke inspanningen van deze initiatiefnemers ertoe, dat in <strong>1787 in de Blijdorpse polder ten noorden van Rotterdam het eerste stoomgemaal</strong> wordt gebouwd en ingezet.
Uiteindelijk leiden de gezamenlijke inspanningen van deze initiatiefnemers ertoe, dat in <strong>1787 in de Blijdorpse polder ten noorden van Rotterdam het eerste stoomgemaal</strong> wordt gebouwd en ingezet.


Regel 23: Regel 23:


De bloeitijd van stoomgemalen ligt in de 19e eeuw. Ze vervangen de (getrapte) molengangen met windmolens en maken de aanpak van grotere projecten mogelijk.
De bloeitijd van stoomgemalen ligt in de 19e eeuw. Ze vervangen de (getrapte) molengangen met windmolens en maken de aanpak van grotere projecten mogelijk.
De overstromingen van 1825 geven nog een extra impuls aan de ontwikkelingen. De reusachtige stoomgemalen "Gemaal Leeghwater" (1846), "Gemaal Cruquius" en "Gemaal Lijnden" (beide 1849) malen tussen 1849 en 1852 de Haarlemmermeer leeg. Het inpolderen van het meer maakt de bouw van de stoomgemalen "Spaarndam" (1846) en "Halfweg" (1853) noodzakelijk.
<br>De overstromingen van 1825 geven nog een extra impuls aan de ontwikkelingen. De reusachtige stoomgemalen "Gemaal Leeghwater" (1846), "Gemaal Cruquius" en "Gemaal Lijnden" (beide 1849) malen tussen 1849 en 1852 de Haarlemmermeer leeg. Het inpolderen van het meer maakt de bouw van de stoomgemalen "Spaarndam" (1846) en "Halfweg" (1853) noodzakelijk.
Toch zijn er in 1855 nog maar 13 stoomgemalen, met in totaal 16 stoommachines in Nederland in gebruik.
Toch zijn er in 1855 nog maar 13 stoomgemalen, met in totaal 16 stoommachines in Nederland in gebruik.


In de <strong>tweede helft van de 19e eeuw</strong> vindt de grootste groei plaats van het aantal stoomgemalen. Ook de diversiteit van de inzet en de daarbij toegepaste technieken neemt toe. Omstreeks 1900 zijn er al ongeveer 500 stoomgemalen in Nederland in gebruik gesteld. Ook in de <strong>provincie Fryslân</strong> zijn in de loop van de 19e en 20e eeuw in totaal omstreeks <strong>25 [[Friese stoomgemalen]]</strong> gebouwd.   
In de <strong>tweede helft van de 19e eeuw</strong> vindt de grootste groei plaats van het aantal stoomgemalen. Ook de diversiteit van de inzet en de daarbij toegepaste technieken neemt toe. Omstreeks 1900 zijn er al ongeveer 500 stoomgemalen in Nederland in gebruik gesteld. Ook in de <strong>provincie Fryslân</strong> zijn in de loop van de 19e en 20e eeuw in totaal omstreeks <strong>25 [[Friese stoomgemalen]]</strong> gebouwd.   
<br>De bedrijfsgebouwen en bijbehorende woningen van de gemalen vertonen vaak een kenmerkende architectuur: die sluit zich vaak aan bij de heersende trends in de bouwtrant bij fabrieks- en bedrijfsgebouwen, neo-gotische of neo-renaissancistische stijl. Tegen het einde van deze eeuw komt de bouwstijl van gemalen ook onder invloed te staan van bijvoorbeeld de Jugendstil, soms uitlopend in een meer eclectische bouwstijl.
<br>De bedrijfsgebouwen en bijbehorende woningen van de gemalen vertonen vaak een kenmerkende architectuur: die sluit zich vaak aan bij de heersende trends in de bouwtrant bij fabrieks- en bedrijfsgebouwen, neo-gotische of neo-renaissancistische stijl. Tegen het einde van deze eeuw komt de bouwstijl van gemalen ook onder invloed te staan van bijvoorbeeld de Jugendstil, soms uitlopend in een meer eclectische bouwstijl.
De stoomgemalen tonen ook bijzonder veel variaties in de bouw en aard van de stoommachines en de opvoerwerktuigen, die uiteraard gelijk oplopen met de kennisontwikkeling van de stoomtechniek en toegepaste materialen.  
<br>De stoomgemalen tonen ook bijzonder veel variaties in de bouw en aard van de stoommachines en de opvoerwerktuigen, die uiteraard gelijk oplopen met de kennisontwikkeling van de stoomtechniek en toegepaste materialen.  
In de loop van de 19e en 20e eeuw zorgt deze <strong>vernieuwing van de stoomtechniek</strong> weliswaar voor een <strong>toenemend rendement</strong>, maar zo langzamerhand wordt in de 20e eeuw daarbij wel het plafond bereikt.  
<br>In de loop van de 19e en 20e eeuw zorgt deze <strong>vernieuwing van de stoomtechniek</strong> weliswaar voor een <strong>toenemend rendement</strong>, maar zo langzamerhand wordt in de 20e eeuw daarbij wel het plafond bereikt.  
Toepassingen als "oververhitte stoom" en "gelijkstroomprincipes" kunnen omstreeks 1920, als het Woudagemaal wordt gebouwd, gezien worden als de laatste ontwikkelingen van de stoomtechniek.
Toepassingen als "oververhitte stoom" en "gelijkstroomprincipes" kunnen omstreeks 1920, als het Woudagemaal wordt gebouwd, gezien worden als de laatste ontwikkelingen van de stoomtechniek.
    
    
Regel 36: Regel 36:
    
    
In de 20e eeuw zijn veel stoomgemalen <strong>omgebouwd tot dieselgemaal</strong> of uiteindelijk <strong>gesloopt</strong>.
In de 20e eeuw zijn veel stoomgemalen <strong>omgebouwd tot dieselgemaal</strong> of uiteindelijk <strong>gesloopt</strong>.
Wel werden aanvankelijk nog enkele nieuwe stoomgemalen gebouwd. Het bekendste hiervan is het <strong>[[Ir. D.F. Woudagemaal]]</strong> (1920).  
<br>Wel werden aanvankelijk nog enkele nieuwe stoomgemalen gebouwd. Het bekendste hiervan is het <strong>[[Ir. D.F. Woudagemaal]]</strong> (1920).  
Vrijwel tegelijkertijd met de bouw van het ir. D.F. Woudagemaal werd er gebouwd aan het stoomgemaal A.F. Stroink bij de Ettelandsche kolk aan de dijk tussen Vollenhove en Blokzijl.
<br>Vrijwel tegelijkertijd met de bouw van het ir. D.F. Woudagemaal werd er gebouwd aan het stoomgemaal A.F. Stroink bij de Ettelandsche kolk aan de dijk tussen Vollenhove en Blokzijl.
Ook werd er gebouwd aan het gemaal bij Lammerburen in opdracht van het Waterschap Electra, de naam zegt het al hier gaat het om een elektrisch aangedreven gemaal.
Ook werd er gebouwd aan het gemaal bij Lammerburen in opdracht van het Waterschap Electra, de naam zegt het al hier gaat het om een elektrisch aangedreven gemaal.
   
   
Anonieme gebruiker