Ontwerp en inrichting gebouw en Schokland: verschil tussen pagina's

Uit wiki
(Verschil tussen pagina's)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
imported>Jan Pieter Rottine
 
imported>Vincent Erdin
(Nieuwe pagina aangemaakt met ''''Schokland''' '''Schokland''' is één van de voormalige eilanden in de eveneens voormalige''' Zuiderzee''' De andere eilanden waren: '''Marken''', '''Urk''' en...')
 
Regel 1: Regel 1:
Bij het ontwerp van het gebouw voor het stoomgemaal bij Tacozijl (Teakesyl), westelijk gelegen van De Lemmer, is men in 1920 uitgegaan van de destijds actuele bouwstijl van de <strong>[[Amsterdamse School]]</strong>.
'''Schokland'''
Geheel passend bij deze stijl zijn het zakelijke uiterlijk, de symmetrische gevelindeling en de fraaie ornamenten in de vorm van zandstenen gebeeldhouwde gevelelementen van het Woudagemaal.


[[Bestand:Gevelsymmetrie_k.jpg|600x439px|link=]]
'''Schokland''' is één van de voormalige eilanden in de eveneens voormalige''' [[Zuiderzee]]''' De andere eilanden waren: '''Marken''', '''Urk''' en ''' Wieringen'''. Over het ontstaan van de Zuiderzee zie binnenzee en '''Almere'''.


Ook '''aan het interieur van het gebouw''' is bijzonder veel zorg besteed. Opvallend is '''de het open karakter van de dakconstructies''' van zowel het '''ketelhuis''', als ook die van de '''machinekamer''', waardoor het hele interieur een zeer ruimtelijk karakter heeft gekregen.
Urk en Wieringen waren tot aan de afsluiting van de Zuiderzee nog steeds bewoonde eilanden. In de plannen voor de afsluiting van de Zuiderzee door middel van de''' [[Afsluitdijk]]''' was ook de inpoldering van de '''Wieringermeer''' voorzien en de inpoldering van wat nu de '''[[Noordoostpolder]]''' is.
<br>Dit ruimtelijk karakter is er ook de oorzaak van dat er '''vaak een vergelijking wordt gemaakt met de bouw van een kathedraal'''. ('''kathedraal van stoom''')


[[Bestand:Dakconstructie.jpg|600x400px|link=]]
Het eiland Schokland kent een wat andere ontwikkeling. Het eiland had in 1858 een afmeting van ruim vier kilometer van noord naar zuid en was zestig op sommige plaatsen iets meer dan tweehonderd meter breed. In dat jaar woonden er bijna zeshonderdvijftig inwoners in verschillende dorpskernen of buurtschappen: '''Emmeloord''', '''Ens''', '''Middenburt''' en de '''Zuidbuurt'''.  


Het interieur van het gebouw kenmerkt zich door een aantal bijzondere details:
De ondergang van het eiland werd vooral veroorzaakt door de steeds verder wegzakkende '''veengrond'''. Een deel van het eiland lag net als Urk op een '''keileembult'''. Deze keileembult is het best te zien vanaf de '''Domineesweg''' waar het eiland toegankelijk is voor gemotoriseerd verkeer. Het eiland Schokland is in 1996 op de lijst van '''Werelderfgoederen van Unesco''' geplaatst. Om die reden is hier een museumdorp van enkele huizen opgebouwd en de NH kerk is gerestaureerd. Bij de kerk is een hoogwaterkanon uit Blankenham geplaatst. Bij Blankenham stonden er altijd twee, de andere is daar aan de kolk, als markering van een dijkdoorbraak, blijven staan. Ook is de hele grens van het voormalie eiland in het landschap van de Noordoostpolder gemarkeerd door middel van een wandel-/ fietspad.
<br>Via '''forse eikenhouten deuren''' komt men op veel verschillende plaatsen het gebouw binnen:
<br>Het ketelhuis kan worden betreden door rustieke dubbele deuren in de gevel van de '''korte zijden''', waarbij opgemerkt moet worden dat het ketelhuis '''dwars geplaatst is ten opzichte van de machinehal'''.
<br>Zowel het ketelhuis als de machinehal zijn aan de buitenzijde opgetrokken van fraaie rustieke bakstenen.


[[Bestand:Ketelhuis.jpg|400x267px|link=]]
Op de noordpunt waar het voormalige dorp Emmeloord ooit was is nu nog een vuurtoren met dienstwoning te zien, op de zuidpunt is '''Schokkerhaven'''.


Geheel in de algemene historische stijl behorend bij de stoombedrijven is '''het ketelhuis somber''' uitgevoerd. Hier wordt de brandstof naar binnen gereden, de deur van het ketelhuis wordt veelvuldig geopend en gesloten, er wordt gewerkt met gruis-achtige brandstoffen als steenkool en eventueel ook bruinkool en turf.
De bevolking was afhankelijk van de schrale opbrengst van de hooilanden, de oogst werd naar de stad '''[[Kampen]]''' gebracht. Verder was er de visvangst op de Zuiderzee.
<br>De combinatie van de '''stookinrichting''' met '''de bijbehorende brandstof''' zorgt voor een '''stoffige, smerige atmosfeer''', zodat zich in het ketelhuis al snel overal stof afzet.
<br>'''De vloer van het ketelhuis''' is uitgevoerd in '''stalen vloertegels''', zodat het '''storten en opscheppen van de steenkool''' gemakkelijk kan plaatsvinden en '''de slijtage aan de vloer gering blijft'''.


[[Bestand:Ketelhuis_brandstof.jpg|400x475px|link=]]
Omdat de veengrond op het eiland steeds verder inklonk nam het gevaar voor overstromingen steeds meer toe. Noord en Zuid waren soms niet of nauwelijks te bereiken.
De regering nam in 1858 het besluit om het eiland bij wettelijke maatregel voor 30 juni 1859 te ontruimen. Alle bewoners moesten naar een andere plaats verhuizen. Schokland werd op dat moment onderdeel van de gemeente Kampen. Kampen was bereid om de eilandbewoners op te vangen. Buiten de stad werd een nieuwe woonwijk gebouwd:''' Brunepe''', nu is dat onderdeel van een bedrijventerrein geworden. Van de oorspronkelijke woonwijk is niets bewaard gebleven.


Het ketelhuis beschikt over '''een behoorlijke hoogte'''. Dat is het gevolg van '''de keuze van het aanvankelijke ketelsysteem''': de zes Piedboeufketels. (het was een ketelsysteem in twee etages en daarvoor was de nodige hoogte een vereiste)
Van de 650 bewoners is niet helemaal geod vast te stellen waar ze allemaal heen zijn gegaan. Het '''bevolkingsregister''' van Schokland vertoont op dit punt hiaten.
<br>De '''inrichting van het ketelhuis''' van 1920 is '''thans dus niet geheel origineel''' meer. Het ketelhuis is in 1955 namelijk verbouwd vanwege een noodzakelijk nieuwe installatie van '''een vervangend ketelsysteem''': de vier Schotse ketels zoals die tegenwoordig gebruikt worden.
Toch kan wel worden vastgesteld dat een belangrijk deel inderdaad naar de stad Kampen (Brunepe) is gegaan. Voor de Rooms Katholieke bevolking lag dat anders. Zij hadden weinig keuze, niet in iedere plaats langs de Zuiderzee was een parochie met een eigen kerk. In Stad Vollenhove was wel een RK kerk en uit het bevolkingsregister wordt zichtbaar dat er ruim tweehonderd Schokkers naar Stad Vollenhove zijn gegaan. Op de begraafplaats die naast de Weg naar Rollecate ligt in Vollenhove staan enkele grafzuilen met namen van Schokkers die daar begraven zijn.
<br>Daarom lijkt het ketelhuis nu eigenlijk veel '''te hoog voor de huidige installatie'''.


[[Bestand:Machinehal_k.jpg|600x400px|link=]]
Niet alle Schokkers hebben weer een nieuw bestaan in Stad Vollenhove gevonden. Enkele tientallen zijn tussen 1880 en 1920 verder getrokken vooral naar de gemeenten '''Enschede''', '''Hellendoorn''', '''Lonneker''' en '''Losser''' en net over de grens '''Gronau''' om daar in één van de nieuwe '''textielfabrieken''' te gaan werken. Verder zal het van de houding van Schokkers afhangen of zij een nieuw bestaan op hebben weten te bouwen waar zij de kost mee konden verdienen. Ook vanuit Vollenhove werd op de Zuiderzee gevist. In de historische haven van Urk ligt de '''VN 89''', een platbodem die tot 1917 door voormalige Schokker vissers is gebruikt.


Traditioneel is de machinehal '''het schone en blinkende dee'''l van het stoombedrijf. De machinekamer was altijd de '''pronkkamer''' van de machinist, zo ook hier.
Na de ontruiming van het eiland is de RK ker afgebroken en weer in '''Ommen''' opgebouwd. Echter ook in Ommen groeide de gemeente zodat de voormalige kerk van het eiland te klein werd en vervangen is door een nieuwe en grotere. Enkele van de kerkelijke bezittingen zijn overgebracht naar de parochiekerk in Stad Vollenhove.
<br>Gewoonlijk kan men in een machinekamer '''fraaie glimmende tegelvloeren''' vinden, gegroepeerd '''rondom de stalen traanplaten die de machines en andere installaties omringen'''.
<br>'''Trappen en looproutes''' zijn '''vaak voorzien van vloerbedekking''': rode lopers, meestal uitegvoerd  in traditionele kokosmatten.
<br>Ook '''in de machinehal van het Woudagemaal''' vinden we deze elementen terug: '''tegelvloeren, traanplaten en kokos-lopers'''.


[[Bestand:Trap_machinehal.jpg|600x410px|link=]]
De grootste stroom katholieken is naar Stad Vollenhove gegaan een veel kleiner deel ging naar '''Volendam'''.
 
De machinehal van het Woudagemaal is nog wel helemaal gelijk ingericht als bij de in-bedrijfname van 1920.
<br>Bij de '''entree van de machinehal''' valt het oog al snel op '''het fraaie ijzeren smeedwerk''' van de trapleuningen bij de trappen die naar het machineplatform en de kelder leiden. De '''centrale kolom''' tussen de beide trappen is '''afgewerkt met een prachtig koperen ornament'''. Het geheel roept herinneringen op aan '''de Jugendstil'''.
 
In de machinehal zelf valt vooral de fraaie lambrisering op, bestaande uit een '''tegelwand van geglazuurde tegels''' met koperen kleurschakeringen en afgezet met een fraaie blauwe horizontale tegelrand.
 
[[Bestand:Zaal_tegels.jpg|600x400px|link=]]
 
In het interieur van de machinehal valt ons vervolgens de strenge symmetrie op: de '''vier tandem-compound stoommachines''' staan keurig overdwars opgesteld in de hal, gelijkelijk verdeeld over de lengte-as van de hal.
<br>Iedere stoommachine drijft '''twee centrifugaalpompen''' aan die '''aan weerszijden aan de krukas van de machine''' zijn '''gekoppeld'''.
<br>Achter iedere machine bevindt zich een '''dubbele eikenhouten deur''' aan de boezemzijde: hier kunnen de grote machineonderdelen, als drijfstangen met zuigers en krukstangen, naar binnen en buiten worden gebracht.
<br>Tussen ieder paar machines bevindt zich '''een open kelder met ballustrade, waarin de diverse hulpapparatuur is ondergebracht'''. Zo beschikken steeds twee machines over één dergelijke kelder, in totaal zijn er dus twee van zulke kelders.
 
[[Bestand:Kelder.jpg|600x457px|link=]]
 
<br>'''In het midden''' van de machinehal bevinden zich '''aan de boezemzijde twee fraaie kantoorruimten''': van behoorlijke afmetingen en uitgevoerd in robuust eikenhouten kozijnconstructies en voorzien van fraaie deuren. Zelfs het dunne ouderwetse glaswerk '''ademt nog de sfeer van 1920'''.
 
[[Bestand:Kantoor.jpg|300x450px|link=]]
 
<br>Slechts de noodzakelijke telemetrie, waarvan men tegenwoordig in de kantoren gebruik moet maken in de vorm van computeropstellingen, verstoort de sfeer enigszins. Deze moderne hulpmiddelen passen echter wel weer bij '''de functionele sfeer die het gehele gebouw uitademt'''.
 
<br>tegenover de kantoren bevindt zich de fraaie dubbele deuropening, die '''toegang geeft naar de ballustrade aan boezemzijde'''. Hier bevindt zich ook '''een afsluitbare hal'''.

Versie van 4 okt 2013 20:28

Schokland

Schokland is één van de voormalige eilanden in de eveneens voormalige Zuiderzee De andere eilanden waren: Marken, Urk en Wieringen. Over het ontstaan van de Zuiderzee zie binnenzee en Almere.

Urk en Wieringen waren tot aan de afsluiting van de Zuiderzee nog steeds bewoonde eilanden. In de plannen voor de afsluiting van de Zuiderzee door middel van de Afsluitdijk was ook de inpoldering van de Wieringermeer voorzien en de inpoldering van wat nu de Noordoostpolder is.

Het eiland Schokland kent een wat andere ontwikkeling. Het eiland had in 1858 een afmeting van ruim vier kilometer van noord naar zuid en was zestig op sommige plaatsen iets meer dan tweehonderd meter breed. In dat jaar woonden er bijna zeshonderdvijftig inwoners in verschillende dorpskernen of buurtschappen: Emmeloord, Ens, Middenburt en de Zuidbuurt.

De ondergang van het eiland werd vooral veroorzaakt door de steeds verder wegzakkende veengrond. Een deel van het eiland lag net als Urk op een keileembult. Deze keileembult is het best te zien vanaf de Domineesweg waar het eiland toegankelijk is voor gemotoriseerd verkeer. Het eiland Schokland is in 1996 op de lijst van Werelderfgoederen van Unesco geplaatst. Om die reden is hier een museumdorp van enkele huizen opgebouwd en de NH kerk is gerestaureerd. Bij de kerk is een hoogwaterkanon uit Blankenham geplaatst. Bij Blankenham stonden er altijd twee, de andere is daar aan de kolk, als markering van een dijkdoorbraak, blijven staan. Ook is de hele grens van het voormalie eiland in het landschap van de Noordoostpolder gemarkeerd door middel van een wandel-/ fietspad.

Op de noordpunt waar het voormalige dorp Emmeloord ooit was is nu nog een vuurtoren met dienstwoning te zien, op de zuidpunt is Schokkerhaven.

De bevolking was afhankelijk van de schrale opbrengst van de hooilanden, de oogst werd naar de stad Kampen gebracht. Verder was er de visvangst op de Zuiderzee.

Omdat de veengrond op het eiland steeds verder inklonk nam het gevaar voor overstromingen steeds meer toe. Noord en Zuid waren soms niet of nauwelijks te bereiken. De regering nam in 1858 het besluit om het eiland bij wettelijke maatregel voor 30 juni 1859 te ontruimen. Alle bewoners moesten naar een andere plaats verhuizen. Schokland werd op dat moment onderdeel van de gemeente Kampen. Kampen was bereid om de eilandbewoners op te vangen. Buiten de stad werd een nieuwe woonwijk gebouwd: Brunepe, nu is dat onderdeel van een bedrijventerrein geworden. Van de oorspronkelijke woonwijk is niets bewaard gebleven.

Van de 650 bewoners is niet helemaal geod vast te stellen waar ze allemaal heen zijn gegaan. Het bevolkingsregister van Schokland vertoont op dit punt hiaten. Toch kan wel worden vastgesteld dat een belangrijk deel inderdaad naar de stad Kampen (Brunepe) is gegaan. Voor de Rooms Katholieke bevolking lag dat anders. Zij hadden weinig keuze, niet in iedere plaats langs de Zuiderzee was een parochie met een eigen kerk. In Stad Vollenhove was wel een RK kerk en uit het bevolkingsregister wordt zichtbaar dat er ruim tweehonderd Schokkers naar Stad Vollenhove zijn gegaan. Op de begraafplaats die naast de Weg naar Rollecate ligt in Vollenhove staan enkele grafzuilen met namen van Schokkers die daar begraven zijn.

Niet alle Schokkers hebben weer een nieuw bestaan in Stad Vollenhove gevonden. Enkele tientallen zijn tussen 1880 en 1920 verder getrokken vooral naar de gemeenten Enschede, Hellendoorn, Lonneker en Losser en net over de grens Gronau om daar in één van de nieuwe textielfabrieken te gaan werken. Verder zal het van de houding van Schokkers afhangen of zij een nieuw bestaan op hebben weten te bouwen waar zij de kost mee konden verdienen. Ook vanuit Vollenhove werd op de Zuiderzee gevist. In de historische haven van Urk ligt de VN 89, een platbodem die tot 1917 door voormalige Schokker vissers is gebruikt.

Na de ontruiming van het eiland is de RK ker afgebroken en weer in Ommen opgebouwd. Echter ook in Ommen groeide de gemeente zodat de voormalige kerk van het eiland te klein werd en vervangen is door een nieuwe en grotere. Enkele van de kerkelijke bezittingen zijn overgebracht naar de parochiekerk in Stad Vollenhove.

De grootste stroom katholieken is naar Stad Vollenhove gegaan een veel kleiner deel ging naar Volendam.