Wouda's Wiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Amsterdamse School

2026-03-16T16:29:05Z

Bert Lems:

Jan Gratama gebruikte in 1915 de term Amsterdamse School voor het eerst voor een stroming in de Nederlandse bouwkunst.

Deze kunstrichting maakte deel uit van de Moderne Bouwkunst, bestaande uit diverse architectuur stromingen, die vooral expressionistisch van aard waren.
Tot deze periode behoren onder meer De Stijl, het Nieuwe Bouwen, de Chicago School en het Expressionisme zelf.
Ze zijn een reactie op de soberheid van het Rationalisme, waartoe de zogenaamde neostijlen gerekend kunnen worden.
De Amsterdamse School is eigenlijk ook een reactie op het rationele werk van H.P. Berlage, vooral op de Beurs van Berlage, die als zodanig vooral aangemerkt kan worden als de start van het Nederlandse Traditionalisme.

[[Bestand:Amsterdamhetschip_hc.jpg‎|360x284px|link=]]
Het Schip te Amsterdam

Vooral de plasticiteit van de gevels in de gebouwontwerpen is een kenmerk van de Amsterdamse School. Er worden bekende materialen gebruikt: zoals baksteen, dakpannen, riet en hout.
[[Bestand:Schip van Blaauw.jpeg|Schip van Blaauw in Wageningen|links|kaderloos|447x447px]]

Het Schip van Blaauw te Wageningen

Zij worden echter op een nieuwe, expressieve manier gebruikt om een eigen vormgeving te realiseren. Kenmerkend daarbij is het toepassen van versieringen in de gevels, in baksteen of gebeeldhouwd natuursteen. De constructie wordt ondersteund door het gebruik van gewapend beton, maar dat is niet zichtbaar in de archtectuur van het gebouw.

[[Bestand:800px-Postkantoor_Neude1.jpg|500x449px|link=]]
voormalig hoofdpostkantoor, thans bibliotheek: De Neude Utrecht

Door toepassing van zulke nieuwe constructiemethoden worden nieuwe verticale en horizontale elementen in de gevelindeling mogelijk. Deze consequent doorgevoerde lijnen zijn dus belangrijke vernieuwende elementen die kenmerkend zijn voor de bouwstijl. De ramen liggen daarbij veelal in het vlak van de muren en gevels. De paraboolvorm is een terugkerend ritmisch element en wordt in het metselwerk van de geveldelen regelmatig toegepast. In de bouwwerken van de Amsterdamse School wordt ook vaak stilistisch beeldhouwwerk toegepast. Bekende kunstenaars en ontwerpers zijn Hendrik van der Eijnde, Hildo Krop en Johan Polet (1894-1971).
De architectuur uit de toenmalige kolonie Nederlands-Indië is een belangrijke inspiratiebron voor de Amsterdamse School.

Voor de Amsterdamse School vormde het bureau van Eduard Cuypers (1859-1927) een dynamisch middelpunt. Michel de Klerk wordt aangemerkt als belagrijkste architect van de stroming. Door het overlijden op jonge leeftijd van deze inspirator en de economische recessie tussen 1920 en 1935 duurde de bloeiperiode van de Amsterdamse School slechts kort.

De hoogtepunten van de Amsterdamse School vormen de grote wooncomplexen "Het Schip" en de "De Dageraad" in Amsterdam, tot stand gekomen in opdracht van woningbouwverenigingen. Later worden er nog eens vele duizenden woningen gebouwd voor particulieren in Oud Zuid en Plan West. De architecten tekenden meestal alleen de gevelpartijen. De Dienst Publieke Werken van Amsterdam hebben omstreeks 1917 architecten als Piet Kramer en Hildo Krop in dienst. Zij begeleiden een serie projecten voor de gemeente, waaronder ook bruggen.

[[Bestand:Brug283_k.jpg|500x346px|link=]]
Brug 283: Waalseilandsgracht/Buiten Bantammerstraat

Buiten Amsterdam zijn er bijvoorbeeld ook in Bergen (NH) en Groningen gebouwen gerealiseerd in de stijl van de Amsterdamse School. De Rijksgebouwendienst contracteerde ook archtitecten van de Amsterdamse School. Hierdoor verspreidde de bouwstijl zich verder in Nederland.

De architecten van de Amsterdamse School ontwierpen naast gebouwen, interieurs, meubels, smeedijzeren versieringen en gestileerd beeldhouwwerk. Al deze kunstuitingen kenden een individualistische uitingsvorm.

Voorbeelden van ontwerpers: Michel de Klerk, Pieter Lodewijk Kramer, Pieter Lucas Marnette, Johan Melchior van der Mey, Cornelis Jonke Blaauw, Margaret Staal-Kropholler, Jan Frederik Staal , Guillaume Fréderic La Croix, Hendricus Theodorus Wijdeveld, Siebe Jan Bouma, Jan Boterenbrood, Cornelis Kruyswijk, Bernd Tobia Boeyinga, Jacques Hurks, Dolf Eibink en Jan Snellebrand.

Voorbeelden van gebouwen: Scheepvaarthuis (Amsterdam), Park Meerwijk (Bergen NH), Woningbouw Spaarndammerplantsoen (Amsterdam), Microbiologie Laboratorium Landbouwuniversiteit (Wageningen), “Het Schip” (Amsterdam), Het Schip (Wageningen), Woonblok Vrijheidslaan (Amsterdam), De Dageraad (Amsterdam), Woongebouwen, Woningen en winkels (Amsterdam)

[[Bestand:Lahayebijenkorf19_k.jpg|300x400px|link=]]‎
De Bijenkorf te Den Haag

De bouwstijl Amsterdamse school is zo genoemd omdat deze door de bekende architecten Berlage en Dudok voor het eerst werd toegepast in Amsterdam.
Met name in de Spaarndammerbuurt in Amsterdam, waar veel Amsterdamse schoolgebouwen staan.

Na dit succes kreeg deze bouwstijl landelijk navolging.
Zo vinden wij gebouwen van Willem Dudok in Hilversum en het werk van Siebe Jan Bouma in Groningen.

Soms was het zo dat één van de Amsterdamse architecten zelf een opdracht kreeg (raadhuis van Usquert), het kwam echter ook voor dat een plaatselijke architect elementen uit de Amsterdamse school over heeft genomen in het ontwerp.
Bouwwerken van de Amsterdamse school hebben vaak een grote samenhang in symmetrie en decoratieve elementen.

[[Bestand:Amsterdam_De_billen_van_Wijdeveld_k.jpg|500×331px|link=]]
Amsterdam - De billen van Wijdeveld

De bouwtrant waartoe het [[ir. D.F. Woudagemaal]] behoort wordt vaak in verband gebracht met deze Amsterdamse School, deze wordt zelfs vaak omschreven als een schoolvoorbeeld van de [[Amsterdamse School]].
Er zijn inmiddels echter aanwijzingen dat ir. D.F. Wouda niet expliciet te rade is gegaan bij de architecten van de Amsterdamse school, maar veel meer gebruik heeft gemaakt van de kennis opgedaan tijdens zijn opleiding in Delft. Aan de Polytechnische School (voorloper van de Technische Hogeschool 1905 en nu de Technische Universiteit) werd nauwelijks apart aandacht besteed aan de Amsterdamse school en zeker niet in relatie met grotere industriële complexen.
Een tweede aanwijzing dat het gemaal geen schoolvoorbeeld van de Amsterdamse school kan zijn, is dat het ontwerp van het gemaal al op de tekentafel lag nog voordat de naam: Amsterdamse school bekend was.
Wel vertoont het gebouw duidelijk overeenkomsten met de heersende architectonische bouwstijlen ten tijde van de Amsterdamse school.

De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) in Amersfoort omschrijft het geheel alsvolgt:
De machinehal is een mooi voorbeeld van de bouwstijl van architect Berlage met uitstekende bouwdelen en steekkappen.
Berlage is onder andere bekend geworden met de bouw van het Beursgebouw aan het Damrak in Amsterdam. (ook wel de Beurs van Berlage).

De machinehal heeft een open dakstoel en er lijkt nauwelijks op de kosten te zijn gelet getuige het gebruik van mooie materialen. Hierbij valt te denken aan de tegelvloer, de massief houten deuren, de marmeren vensterbanken, de betegelde wanden en de trapleuning aan de trap tussen ketelhuis en machinehal.

Er is sprake van een evenwichtig kleurgebruik: het zwart/grijs van de machines: hoge en lage druk cylinder en het grijs van de centrifugaalpompen contrasteert met de verder lichte kleuren: hout en koper en de grote lichtinval waardoor het allerminst een somber gebouw is.

De RCE omschrijft het geheel als bijzonder waardevol. Het ir. D.F. Woudagemaal is een belangrijk voorbeeld van grotendeels verdwenen fabriekshallen.

Bij het [[ir. D.F. Woudagemaal]] is vooral als kenmerk ook de symmetrie aanwezig.

[[Bestand:IMG_1974k.jpg‎|600x400px|link=]]
ir. D.F. Woudagemaal te Lemmer

Wanneer de machinehal bij de ,,U" van Wouda wordt gespiegeld, ziet men twee gelijke bouwdelen. Het is een sober gebouw omdat de decoratieve elementen bescheiden zijn gehouden. Aan de buitengevel is mooi metselwerk te zien, binnen in de machinehal valt de trap met leuning op, de tegels aan de wanden en de kantoorruimten met meubilair.

De heer Storm, vrijwilliger bij het Bezoekerscentrum van het Woudagemaal geeft een nadere persoonlijke invulling:

Dankzij de rondleiding in museum Het Schip , de aanschaf van 2 boeken over de Amsterdamse School (in het Stedelijk) en het boek over “Het Schip”, ben ik tot de conclusie gekomen dat Ir.Wouda een goed volger was van architect Berlage en vooral het bouw”Vak” verstond, maar nog niet was bevlogen van de bouw”Kunst” waar de architecten van de Amsterdamse School mee zijn gaan werken.

Uit de architectuur van het gemaal blijkt duidelijk de in vloed van Berlage met zijn rationele benadering, symmetrische vormen en het benadrukken van de functionaliteit van het gebouw, zonder al te veel opsmuk.

Kenmerkend is de benadrukking van de functionaliteit van beide gebouwen. Het Pompgebouw is voorzien van geelwitte kalkzandstenen sluitstenen en raambalken, terwijl het Ketelhuis is voorzien van rode kalkzandstenen sluitstenen en raambalken.

De gebouwen zijn vrij sober voorzien van accenten van vakmanschap (zowel steen als smeedwerk) en de weinige kunst, die in het bestek was voorzien, zoals een gebeeldhouwde kop van de zeegod Poseidon aan de zeezijde van het gebouw (nu IJsselmeer), is door een grove overschrijding van het budget achterwege gebleven.

Kortom een mooi voorbeeld van het Rationalisme a la Berlage, maar duidelijk een voorloper van de Amsterdamse school. De gebouwen van de Amsterdamse School zijn zowel van binnen als van buiten weelderig versierd met Kunstwerken, die bij Wouda’s ontwerp ontbreken.

(Bij het samenstellen van deze tekst en afbeeldingen is o.a. gebruik gemaakt van de wiki-website:
http://secure.wikimedia.org/wikipedia/nl/wiki/Amsterdamse_School_%28bouwstijl%29)

 
[[Category:Het gemaal bouwkundig]]

Handleiding van Jaap van Raaij

2025-06-23T07:46:24Z

Bert Lems: /* Stoommachine */ HD veranderd in LD plus schrijffout verbeterd

==Inleiding==
Door de Noordelijke hogeschool Leeuwarden afdeling Communicatie en Media Design is indertijd in opdracht van de Stichting Ir.D.F.Woudagemaal een animatiefilm gemaakt. Deze animatiefilm is bedoeld om bezoekers van het Ir. D.F. Woudagemaal uit te leggen hoe het stoomgemaal werkt. De aanvankelijke voice over van deze animatiefilm was minder geschikt voor de presentatie in het bezoekerscentrum en moest worden aangepast. Na overleg is door de werkgroep “Stoom” een voorstel gemaakt voor de nieuwe gesproken tekst. Aan dit voorstel ligt de hierna volgende tekst ten grondslag.

==Functie van het gemaal==
Ongeveer 60 a 70 % van Nederland ligt op of onder de zeespiegel en moet bemalen worden om er te kunnen wonen. Zo ook in de provincie Friesland, het beheersgebied van het {{taal-Fries|Wetterskip Fryslân}}. Dat bemalen gebeurt in de meeste gevallen getrapt. Dat wil zeggen: eerst wordt het water uit de polder naar een boezem gepompt, waarna het boezemwater vervolgens onder vrij verval of opnieuw met een pomp naar zee of een ander groot open water wordt afgevoerd. Een boezem is een stelsel van rivieren, kanalen en soms meren waar het polderwater tijdelijk in wordt opgeslagen voordat het definitief wordt afgevoerd. Het Ir. D.F. Woudagemaal is een van een aantal lozingspunten van de Friese boezem op het IJsselmeer. Op deze locatie wordt het teveel aan water sinds 1920 op mechanische wijze afgevoerd. Voordien gebeurde dat op deze locatie onder vrijverval met het Tacozijl. Een zijl is de oude benaming voor een keersluis te weten: een waterbouwkundig kunstwerk dat er voor zorgt dat er geen water ongecontroleerd het beheersgebied binnenstroomt. Het Ir. D.F. Woudagemaal heette tot in 1947 Tacozijl, pas toen is de naam van de stichter aan het gemaal verbonden. In 1998 is het gemaal op de UNESCO werelderfgoed lijst geplaatst met het kenmerk: ‘s Werelds grootste en nog werkend stoomgemaal.

Bij het Ir. D.F. Woudagemaal wordt bij stagnatie van de lozing bij een of meerdere lozingspunten van de Friese boezem met behulp van door stoommachines aangedreven pompen een deel van het waterbezwaar in de provincie op het IJsselmeer afgevoerd. Het Ir.D.F.Woudagemaal heeft nog steeds een volwaardige functie in de waterbeheersing van Friesland.

==Het ketelhuis==
In het ketelhuis staan de stoomketels opgesteld en vindt het stoken plaats. Verder staan in deze ruimte de voor het opwekken van stoom benodigde hulpwerktuigen en installaties opgesteld. Deze ruimte is gescheiden van de machinekamer om de daarin opgestelde machines te beschermen tegen koolstof, roet, asresten en andere schadelijke stoffen. Deze ruimte is ruim bemeten. Ten eerste om de grote toestellen onder te kunnen brengen maar ook voor de tijdelijke opslag (stookvoorraad) en transport van steenkool. Verder moest de as en eventuele sintels uit de vuurhaard getrokken kunnen worden. Dit gebeurde met een asriek, een lange steel met haaks daarop een blad bevestigd, zodat je om die redenen al een groot oppervlak voor de stoomketels nodig had. Verder bezit het gebouw een zogenoemde rookkap een soort vide die aan de zijkant boven open is en die de gelekte rookgassen op natuurlijke wijze afvoert, maar ook voor de toevoer van de grote hoeveelheden verbrandingslucht zorg draagt.

In het ketelhuis staan de stoomketels en de bijbehoren toestellen en apparaten opgesteld. Het ketelhuis is ingericht voor het stoken met steenkool en streng gescheiden van de machine kamer. Sinds midden jaren zestig van de vorige eeuw wordt met olie gestookt en is deze scheiding om hygiënische redenen minder relevant.

==De stookolievoorwarmer==
Tot in de jaren zestig van de vorige eeuw werden de stoomketels met steenkolen gestookt. De tweede generatie stoomketels van het Ir. D.F. Woudagemaal is toen omgebouwd en geschikt gemaakt voor oliestook. Voor het oliestoken wordt gebruik gemaakt van twee soorten brandstof: te weten de lichtere en dun vloeibare dieselolie en de dik vloeibare stookolie ook wel als zware olie aangeduid.

Om de stoperige stookolie te kunnen verpompen, ook wel trimmen genoemd, wordt deze in de opslagtanks met behulp van een stoomspiraal verwarmd tot ongeveer 80 °C. Voordat de stookolie naar de branders wordt gevoerd wordt deze verder verwarmd tot een temperatuur tussen de 100 en 110 °C, meestal 10 °C lager dan het vlampunt van de olie. De aldus verkregen hete en dun vloeibare stookolie wordt in de brander fijn verdeeld en gemengd met lucht waardoor een optimale verbranding kan plaatsvinden. De brander bestaat uit een venturibuis waar de olie wordt ingespoten en door de aldaar heersende temperatuur gedeeltelijk vergast. Om de venturibuis is een zogenoemde retarder aangebracht waarmee de lucht een draaiende beweging wordt gegeven. De draaiende beweging zorgt voor de menging van de brandstof en de lucht maar zorgt er tevens voor dat de uitbrandtijd van de koolstofverbindingen zolang is, dat een nagenoeg volledige verbranding plaatsvindt. Ook zorgt de inrichting van de brander ervoor, dat de brandstofdeeltjes de relatief koude wanden van de vuurgang niet raken en daardoor niet ontsteken of worden gedoofd. Bij een goed verlopend verbrandingsproces zijn de afvoergassen kleurloos (waterdamp en koolstofdioxide).

Tegenwoordig wordt er niet meer op zware stookolie gestookt maar alleen nog op diesel. Bovendien is er voor een niet fossiele diesel gekozen (HVO100). Deze brandstof hoeft niet voorverwarmd te worden.

==De stoomketel==
In een stoomketel wordt door middel van verbranding van vaste vloeibare of gasvormige brandstof stoom opgewekt. De stoom die wordt opgewekt moet de kwaliteit bezitten die vereist is voor het aan te drijven werktuig of installatie. Men onderscheidt drie soorten stoom te weten.
; Natte stoom: stoom waarin waterdruppeltjes voorkomen.
; Verzadigde stoom: stoom die verzadigd is met waterdamp en waarin geen waterdruppels voorkomen soms spreekt men dan van droge stoom.
; Oververhitte stoom: stoom die vanuit de verzadigingstoestand extra wordt verwarmd. Men spreekt ook wel van droge stoom.

Men past oververhitte stoom toe omdat dit het rendement van de installatie verbeterd. In eenvoudige mensentaal betekent dit dat je meer water kunt verpompen met dezelfde hoeveelheid brandstof.

Bij het Ir.D.F.Woudagemaal wordt stoom opgewekt met een druk van 12 bar en een temperatuur van 310 ºC De verzadigde stoomtemperatuur is 195 ºC. De stoom die naar de stoommachine wordt geleid is dus 115 ºC oververhit.

==De machinehal==
In de machinehal staan de aandrijfwerktuigen (stoommachines), de opvoerwerktuigen (centrifugaal pompen) en in de kelder de hulpwerktuigen, die voor het stoombedrijf nodig zijn, opgesteld. Het soort opvoerwerktuig, het aandrijfwerktuig en de manier hoe deze werktuigen moeten worden opgesteld, zijn bepalend voor de afmetingen van deze ruimte. Ook de wijze waarop onderhoud moet kunnen worden uitgevoerd speelt een rol bij de te kiezen fysieke afmetingen van de machinekamer. De breedte van de onderbouw wordt bepaald door de waterdiepte voor het gemaal en de maximale watersnelheid over het krooshek. De pompen staan vanwege de uitvoering van het onderhoud maar ook vanwege het kunnen keren van het IJsselmeerwater, droog opgesteld. De stoommachines zijn liggend uitgevoerd om de bouwhoogte te beperken. Voor het horizontale en verticale transport van machine onderdelen tijdens reparaties en revisies is het gebouw uitgerust met een zogenoemde bovenloop hijsinrichting.

Op de begane grond vindt men de pompen de stoommachines. In de kelder van de machinekamer staan de condensors, condensor koelwaterpompen en de natte luchtpompen opgesteld. Ook zijn hier de smeeroliepompen voor de machines, suppletiepomp en condensaatpompen die het condensaat naar het ketelhuis pompen en de smeerolieafscheiders te vinden.

==Het vliegwiel van de stoommachine==
Bij een stoommachine wordt beurtelings aan beide zijden van de zuiger een kracht uitgeoefend. Deze kracht is niet altijd even groot en gelijk gericht aan de bewegingsrichting van de zuiger en de daarmee verbonden zuigerstang. Verder zijn er situaties dat de kracht precies in het verlengde ligt van de kruk en niet kan worden ontbonden. Dit zijn de zogenoemde dode punten van de machine.
Als men hieraan niets doet dan draait een stoommachine schokkerig, kan niet aangezet worden of zal vanuit een draaiende situatie tot stilstand kunnen komen. Bij stoommachines maar ook verbrandingsmotoren worden daarom vliegwielen toegepast. In een vliegwiel wordt het sterk wisselende krachtenspel gemiddeld. In andere bewoording: het energieoverschot wordt tijdelijk opgeslagen in het vliegwiel voor het moment dat er een tekort is en wordt dan weer afgestaan. Op deze wijze wordt een nagenoeg eenparige beweging van de krukas verkregen. Verder wordt het vliegwiel gebruikt om de installatie te kunnen tornen.

==Stoommachine==
In een stoommachine wordt thermische energie omgezet in kinetische energie. In eenvoudige bewoordingen betekent dit dat de hoge druk en de temperatuur van de stoom wordt omgezet in een draaiende beweging. Deze omzetting vindt plaats met behulp van op een zuigerstang gemonteerde zuigers en een krukdrijfstang mechanisme.

Voor het Ir.D.F.Woudagemaal is indertijd gekozen voor een tandemcompound stoommachine. Een dergelijke stoommachine heeft twee zuigers die op één zuigerstang zijn gemonteerd achter elkaar zoals bij een echte tandem. Verder laat men de stoom in de machine expanderen om meer energie uit de stoom te kunnen halen. Als stoom expandeert krijgt het een groter volume en zijn er zuigers met een verschillende diameter nodig. Stoom kun je laten expanderen in meerdere cilinders van een stoommachine. Gebeurt dit in twee cilinders dan spreekt men in de techniek over een compound machine.

De stoom bij deze stoommachine wordt aan één zijde van de kleine cilinder, Hoge Druk (HD) cilinder, genoemd toegelaten. De stoom drukt de zuiger naar bodemzijde waarna vervolgens de gedeeltelijk geëxpandeerde stoom door de zuiger in deze cilinder naar een reciever ( een buis met grote afmeting) wordt gedreven. De zuiger in deze cilinder is enkelwerkend. Het moment en de tijd van stoomtoe- en afvoer wordt geregeld met behulp van zogenoemde zuigerschuiven, één voor toevoer en één voor afvoer.

Tijdens de toe- en afvoer van stoom bij de HD cilinder wordt de stoom uit de reciever beurtelings naar voor en achterkant van de grote cilinder (Lage Druk (LD) cilinder) gevoerd. De zuiger in deze cilinder is dus dubbelwerkend. De toevoer bij deze cilinder wordt ook met zuigerschuiven geregeld, de afvoer echter vindt in het midden van de cilinder plaats met behulp van stoompoorten. Deze poorten in de omtrek van de cilinder worden door de zuiger in deze cilinder op het juiste moment geopend. De poorten in deze cilinder wand staan rechtstreeks in verbinding met de condensor.

Opgemerkt wordt dat de stoom in de LD cilinder in één richting stroomt men spreekt dan over gelijkstroom. Bij de HD cilinder verandert de stoom van stromingsrichting wat wordt aangeduid als omkeerstroom. Gelijkstroom wordt toegepast om te voorkómen dat afgekoelde vlakken van de cilinder in contact komen met verse stoom en deze laat condenseren.

De stoom expandeert in de twee cilinders van keteldruk naar condensordruk, waarbij de energie die in de stoomketel aan de stoom is toegevoegd in de stoommachine (gedeeltelijk) weer wordt afgegeven. De juiste volgorde en het tijdstip voor het toe en afvoeren van stoom gebeurt met behulp van door de stoommachine zelf gecommandeerde schuiven en bij de lage druk cilinder ten aanzien van de afvoer door de zuiger zelf.

==Pomp==
Een pomp voor polderwater verplaatst water en brengt het tevens naar een ander niveau.

Bij het Ir. D.F. Woudagemaal zijn zogenoemde centrifugaalpompen toegepast. Een centrifugaal pomp is een opvoerwerktuig met een waaier, waarbij het water haaks op de roterende as uittreedt. In de techniek spreekt men van een radiaalwaaier. Zo spreekt men over een axiaalwaaier of schroefwaaier als het water in lengte richting van de roterende as de waaier verlaat.

De werking van waaierpompen berust op het principe dat je met behulp van de waaier energie toevoegt aan de vloeistof. Die toegevoegde energie laat het water sneller stromen. Als het stromingskanaal groter wordt, hier gebeurd dat in een zogenoemd slakkenhuis, dan neemt de snelheid af en de statische druk toe.

Een simpele voorstelling van wat er in een centrifugaalwaaierpomp gebeurd kan gegeven worden met het snel roeren in een kopje thee. Je ziet aan de buitenzijde de vloeistof hoog tegen de rand staan in het midden ontstaat een dal in de vloeistof. Het verschil tussen de rand en het dal in het kopje is het statische drukverschil.

Een waaierpomp kan alleen werken als deze gevuld is met water dat wil zeggen onder het water niveau is opgesteld of doormiddel van evacueren (=vacuüm zuigen) wordt volgezogen met water. Bij het Ir. D.F. Woudagemaal waar de pomp boven de waterspiegel staat opgesteld zorgt een stoomejecteur ervoor dat de lucht uit de pomp wordt verwijderd. Dit noemt men in de techniek evacueren. Als de pomp eenmaal gevuld is met water en er treedt op geen enkele wijze opnieuw lucht toe blijft ze water verplaatsen.
De pompen van het Ir.D.F.Woudagemaal zijn boven het hoogst mogelijke peil van de toenmalige Zuiderzee opgesteld. Het bijzondere van deze pompopstelling is dat als je het vacuüm verbreekt door lucht toe te laten treden er spontaan een kering ontstaat, dat wil zeggen dat er geen water uit het IJsselmeer de boezem kan instromen.

Een pomp brengt water van een laag niveau naar een hoog niveau en is het onderdeel waar het bij een gemaal om draait. Er bestaat een aantal verschillende soorten pompen, die elk op hun eigen wijze water verplaatsen. Bij het Ir.D.F.Woudagemaal wordt gebruik gemaakt van een zogenoemde centrifugaalwaaierpomp. Een centrifugaal waaierpomp maakt gebruik van de centrifugaalkracht om met behulp van de waaier aan het water snelheidsenergie toe te voegen. Deze energie wordt in het pompsysteem vervolgens om gezet in druk. Een waaierpomp is niet zelfaanzuigend daarom wordt met behulp van een ejecteur de pomp met water wordt gevuld. De pompen bij het Ir.D.F.Woudagemaal zijn dusdanig hoog opgesteld dat als de pompen niet in werking zijn er geen water uit het IJsselmeer naar de boezem kan stromen.

==Zuig en persleiding==
Om de pomp te kunnen laten werken heb je een toevoer- en een afvoerleiding nodig. Deze leidingen hebben een dusdanige vorm dat de snelheid van het water naar de pomp toe geleidelijk toeneemt en na het passeren hiervan weer geleidelijk afneemt. Zo voorkomt men dat er al te grote verliezen optreden in het pompsysteem. Ook voorziet de vormgeving van de leiding in de gewenste aan- en afstromingsrichting van de pomp. De toe- en afvoerleidingen zijn in beton uitgevoerd.

Voor het gemaal is een krooshek geplaatst. Een krooshek voorkomt verstopping van de pomp en het aanzuigen van harde voorwerpen die de waaier kunnen beschadigen. Aan afvoerzijde is achter elke pompunit van twee pompen een stel stormdeuren geplaatst. Deze deuren zijn geplaatst in de tijd dat het IJsselmeer nog Zuiderzee was, en een onderdeel vormden van de primaire waterkering. Ze konden worden gesloten wanneer het zeewater dermate hoog opgestuwd werd, dat er kans op overstroming via de balustrades was, en mogelijk via de pompen.

==Condensor==
In de stoomketel wordt water omgezet in stoom, we noemen dat verdampen. In een condensor vindt het omgekeerde plaats, dat noemen we condenseren. In de stoomketel voeren we, heel veel, energie toe en bij een condensor voeren we, een groot gedeelte van deze energie weer af. Het verschil in in de ketel toegevoerde energie en de in de condensor weer afgevoerde energie is de energie die beschikbaar is voor de stoommachine om in arbeid om te zetten. Dit gebeurt om de stoommachine optimaal te kunnen laten werken. Hoe groter namelijk het verschil in temperatuur is van de stoom die wordt toegevoerd ten opzichte van de stoom die wordt afgevoerd, hoe beter het rendement van de machine is.

Je kunt stoom op twee manieren condenseren.

De eerste manier is door water in de stoomwolk te spuiten, de stoom koelt dan zover af dat zij in vloeibare vorm over gaat. Men spreekt dan over injectiecondensatie.

Een tweede manier is om de stoom tegen een koud vlak te laten botsen. Deze methode noemt men oppervlaktecondensatie.

De omzetting van stoom in water vindt plaats in wat men noemt een condensor. Als gevolg van condensatie ontstaat een onderdruk in de condensor hetgeen wordt verklaard door het enorme verschil in volume van een 1 kg water en 1 kg. stoom.

De oppervlaktecondensor bij het ir.D.F.Woudagemaal bestaat uit een pijpenbundel waardoor oppervlaktewater wordt gepompt en aldus het koude oppervlak vertegenwoordigt. De pijpenbundel is in een gietijzeren omhulling opgenomen. Deze omhulling vormt gelijk de ruimte waarin de stoom overgaat in water. Het water dat in de condensor wordt gevormd noemt men condensaat. Dit condensaat wordt opnieuw naar de stoomketel gevoerd en omgezet in stoom.

Als gevolg van onderdruk en lekkage, bijvoorbeeld langs de zuigerstang van de stoommachine, wordt lucht met de stoom meegevoerd. Deze lucht verzamelt zich in de condensor en belemmert de condensatie van stoom. (De machinist van de stoom installatie zal dat merken aan het oplopen van de condensor druk. De natteluchtpomp voorkomt dit.

==Smeerolie-afscheider==
Om slijtage tegen te gaan en de loopeigenschappen te verbeteren worden de bewegende delen van de stoommachine gesmeerd. Met betrekking tot het toe te passen smeermiddel wordt onderscheid gemaakt tussen de onderdelen die met de hete stoom in aanraking komen en de onderdelen die aan normale temperaturen worden bloot gesteld.

De aan te wenden cilindersmeerolie moet bestand zijn tegen de hoge temperaturen van de verschillende onderdelen en de aanwezigheid van water. Dat betekent dat de toegepaste smeerolie niet verbrandt en zich vermengt met het water, kortom, de essentiële smeereigenschappen mogen niet verloren gaan. In het verleden maakte men gebruik van een mengsel van plantaardige en minerale oliën. Moderne smeermiddelen voor de cilinders van stoommachines zijn bijna zonder uitzondering uit minerale oliën samengesteld.

De relatief “koude” onderdelen worden met een goede kwaliteit olie gesmeerd. De lekolie bij deze onderdelen wordt gecontroleerd afgevoerd.

De cilindersmeerolie die met het condensaat wordt meegevoerd, wordt opgevangen en in een olie-afscheider afgescheiden en hergebruikt. De afscheiding vindt plaats met behulp van gravitatie. In simpele bewoordingen: er wordt gebruik gemaakt van de eigenschap dat olie op water drijft. De olie-afscheider bestaat uit een aantal na elkaar geschakelde bakken, waarin het oliewatermengsel tot rust komt en de olie zich afscheidt. De olie wordt opgevangen in een opslagtank of olie-voorraadtank. Niet alle olie wordt op deze wijze afgevangen. De laatste druppels worden in een filterpers of doekenfilter verwijderd. De afscheiding in de filterpers wordt bevorderd door in het laatste compartiment van de olie-afscheider aan het condensaat een vlokmiddel toe te voegen.

Het condensaat wordt met behulp van een aparte pomp naar de standpijpen in de machinehal en vervolgens naar de filterpers of het doekenfilter gevoerd voor een nabehandeling. Het condensaat dat wordt afgevoerd is melkachtig van kleur vanwege de geëmulgeerde olie. Het eventuele tekort aan ketelvoedingswater wordt in de olie-afscheider aangevuld en dus ook in het hierna volgende filter nabehandeld.

==Filterpers of doekenfilter==
Op de verwarmende vlakken van een stoomketel (verwarmend oppervlak) mag geen olie voorkomen omdat hierdoor de warmteoverdracht wordt belemmerd en dientengevolge tot oververhitting leidt en schade aan de ketel tot gevolg kan hebben. Het ketelvoedingwater mag dus geen oliebestanddelen bevatten. Het condensaat dat uit de olie-afscheider komt kan nog oliesporen bevatten en wordt daarom door een filter geleid om de laatste olieresten te verwijderen. Ook andere eventuele vaste bestanddelen in het ketelvoedingwater worden hier afgevangen.

Een filterpers of doekenfilter bestaat uit een groot aantal parallel geschakelde gietijzeren platen, ramen genoemd, die van holle ruimtes zijn voorzien. Tussen elke twee ramen is een filterdoek aangebracht. Aan één zijde van het doek wordt het met vlokmiddel aangelengde condensaat in de holle ruimte aangevoerd aan de andere zijde afgevoerd. Olieresten en verontreinigingen blijven op het filterdoek achter. Je kunt de werking enigszins vergelijken met een koffiefilter waarbij het koffiedik de verontreinigingen voorstelt. De filterdoeken worden na gebruik gewassen en opnieuw ingezet. Het water dat uit het filter komt is glashelder.

==Warmwaterbak==
Onder het doekenfilter is de zogenoemde warmwaterbak opgesteld. Warm omdat in deze bak het relatief warme condensaat wordt opgeslagen. Deze bak dient als buffer voor de ketelvoedingwaterpomp en om chemicaliën aan het water toe te voegen die het vormen van ketelsteen tegen moeten gaan. Ketelsteen heeft evenals olie de eigenschap warmte slecht over te dragen. De mate waarin ketelsteen gevormd kan worden is afhankelijk van de hardheid van het water. De chemicaliën ( onder andere soda) die worden toegepast zorgen er voor dat de calciumzouten coaguleren (vlokken) en niet in de vorm van ketelsteen neerslaan op de verwarmde oppervlakken.

==Ketelvoedingwaterpomp==
Het gereinigde condensaat wordt hergebruikt en met een pomp naar de desbetreffende stoomketel gevoerd. De ketelvoedingwaterpomp moet daarbij het ketelvoedingwater van omgevingsdruk op minimaal de keteldruk brengen. In het verleden werden hiervoor twee zogenoemde duplex-pompen gebruikt. Duplex-pompen ook wel met de fabrikantnaam Whortingtonpomp aangeduid zijn dubbel uitgevoerde zuigerpompen (verdringerpompen) die door middel van stoom worden aangedreven. De pomp- en stoomzuiger zijn op één as geplaatst waarbij de stoomschuiven van de ene pomphelft worden bediend door de andere en omgekeerd. De stoomschuifinrichting van dit pomptype is zodanig dat er een minimum aan druk schommelingen ontstaat. De onvermijdelijke drukwisselingen worden verder afgevlakt met behulp van een zogenoemde luchthelm.

Beide duplex-pompen zijn vervangen door elektrisch aangedreven voedingswater pompen. Eén duplexpomp is blijven staan. De voedingswaterpompen zijn zogenaamde meertraps centrifugaalpompen, te beschouwen als meerdere centrifigaalpompen achter elkaar. De pomp is meertraps doordat het niet mogelijk is in één trap de gewenste druk te krijgen, daarom meerdere trappen achter elkaar waarbij elke trap een gedeelte van de totale drukverhoging voor zijn rekening neemt. Doordat de pomp door een elektromotor wordt aangedreven is zij onafhankelijk van het stoombedrijf en dus ook inzetbaar bij het opstarten van de installatie als er nog geen stoom voorhanden is.

[[index.php?title=Categorie:Overig]]

Ontwerp en inrichting gebouw

2025-03-05T07:36:29Z

Bert Lems: Verwijderen machineonderdelen door de deuren in het verlengde van de machines verwijderd.

Bij het ontwerp van het gebouw voor het stoomgemaal bij Tacozijl (Teakesyl), westelijk gelegen van De Lemmer, is men in 1920 uitgegaan van de destijds actuele bouwstijl van de [[Amsterdamse School]].
Geheel passend bij deze stijl zijn het zakelijke uiterlijk, de symmetrische gevelindeling en de fraaie ornamenten in de vorm van zandstenen gebeeldhouwde gevelelementen van het Woudagemaal.

[[Bestand:Gevelsymmetrie_k.jpg|600x439px|link=]]

Ook aan het interieur van het gebouw is bijzonder veel zorg besteed. Opvallend is de het open karakter van de dakconstructies van zowel het ketelhuis, als ook die van de machinekamer, waardoor het hele interieur een zeer ruimtelijk karakter heeft gekregen.
 Dit ruimtelijk karakter is er ook de oorzaak van dat er vaak een vergelijking wordt gemaakt met de bouw van een kathedraal. (kathedraal van stoom).

[[Bestand:Dakconstructie.jpg|600x400px|link=]]

Het interieur van het gebouw kenmerkt zich door een aantal bijzondere details:
 Via forse eikenhouten deuren komt men op veel verschillende plaatsen het gebouw binnen:
 Het ketelhuis kan worden betreden door rustieke dubbele deuren in de gevel van de korte zijden, waarbij opgemerkt moet worden dat het ketelhuis dwars geplaatst is ten opzichte van de machinehal.
 Zowel het ketelhuis als de machinehal zijn aan de buitenzijde opgetrokken van fraaie rustieke bakstenen.

[[Bestand:Ketelhuis.jpg|400x267px|link=]]

Geheel in de algemene historische stijl behorend bij de stoombedrijven is het ketelhuis somber uitgevoerd. Hier wordt de brandstof naar binnen gereden, de deur van het ketelhuis wordt veelvuldig geopend en gesloten, er wordt gewerkt met gruis-achtige brandstoffen als steenkool en eventueel ook bruinkool en turf.
 De combinatie van de stookinrichting met de bijbehorende brandstof zorgt voor een stoffige, smerige atmosfeer, zodat zich in het ketelhuis al snel overal stof afzet.
 De vloer van het ketelhuis is uitgevoerd in stalen vloertegels, zodat het storten en opscheppen van de steenkool gemakkelijk kan plaatsvinden en de slijtage aan de vloer gering blijft.

[[Bestand:Ketelhuis_brandstof.jpg|400x475px|link=]]

Het ketelhuis beschikt over een behoorlijke hoogte. Dat is het gevolg van de keuze van het aanvankelijke ketelsysteem: [[stoomketels van het type Piedboeuf|zes stoomketels van het type Piedboeuf]]. (het was een ketelsysteem in twee etages en daarvoor was de nodige hoogte een vereiste)
 De inrichting van het ketelhuis van 1920 is thans dus niet geheel origineel meer. Het ketelhuis is in 1955 namelijk verbouwd vanwege een noodzakelijk nieuwe installatie van een vervangend ketelsysteem: [[Schotse ketels|vier nieuwe Schotse ketels]] zoals die tegenwoordig gebruikt worden.
 Daarom lijkt het ketelhuis nu eigenlijk veel te hoog voor de huidige installatie.

[[Bestand:Machinehal_k.jpg|600x400px|link=]]

Traditioneel is de machinehal het schone en blinkende deel van het stoombedrijf. De machinekamer was altijd de pronkkamer van de machinist, zo ook hier.
 Gewoonlijk kan men in een machinekamer fraaie glimmende tegelvloeren vinden, gegroepeerd rondom de stalen traanplaten die de machines en andere installaties omringen.
 Trappen en looproutes zijn vaak voorzien van vloerbedekking: rode lopers, meestal uitgevoerd in traditionele kokosmatten.
 Ook in de machinehal van het Woudagemaal vinden we deze elementen terug: tegelvloeren, traanplaten en kokos-lopers.

[[Bestand:Trap_machinehal.jpg|600x410px|link=]]

De machinehal van het Woudagemaal is nog wel helemaal gelijk ingericht als bij de in-bedrijfname van 1920.
 Bij de entree van de machinehal valt het oog al snel op het fraaie ijzeren smeedwerk van de trapleuningen bij de trappen die naar het machineplatform en de kelder leiden. De centrale kolom tussen de beide trappen is afgewerkt met een prachtig koperen ornament. Het geheel roept herinneringen op aan de Jugendstil.

In de machinehal zelf valt vooral de fraaie lambrisering op, bestaande uit een tegelwand van geglazuurde tegels met koperen kleurschakeringen en afgezet met een fraaie blauwe horizontale tegelrand.

[[Bestand:Zaal_tegels.jpg|600x400px|link=]]

In het interieur van de machinehal valt ons vervolgens de strenge symmetrie op: de vier tandem-compound stoommachines staan keurig overdwars opgesteld in de hal, gelijkelijk verdeeld over de lengte-as van de hal.
 Iedere stoommachine drijft twee centrifugaalpompen aan die aan weerszijden aan de krukas van de machine zijn gekoppeld.
 Achter iedere machine bevindt zich een dubbele eikenhouten deur aan de boezemzijde.
 Tussen ieder paar machines bevindt zich een open kelder met ballustrade, waarin de diverse hulpapparatuur is ondergebracht. Zo beschikken steeds twee machines over één dergelijke kelder, in totaal zijn er dus twee van zulke kelders.

[[Bestand:Kelder.jpg|600x457px|link=]]

 In het midden van de machinehal bevinden zich aan de boezemzijde twee fraaie kantoorruimten: van behoorlijke afmetingen en uitgevoerd in robuust eikenhouten kozijnconstructies en voorzien van fraaie deuren. Zelfs het dunne ouderwetse glaswerk ademt nog de sfeer van 1920.

[[Bestand:Kantoor.jpg|300x450px|link=]]

 Slechts de noodzakelijke telemetrie, waarvan men tegenwoordig in de kantoren gebruik moet maken in de vorm van computeropstellingen, verstoort de sfeer enigszins. Deze moderne hulpmiddelen passen echter wel weer bij de functionele sfeer die het gehele gebouw uitademt.

 Tegenover de kantoren bevindt zich de fraaie dubbele deuropening, die toegang geeft naar de ballustrade aan boezemzijde. Hier bevindt zich ook een afsluitbare hal.

 
[[Category:Het gemaal bouwkundig]]

Schoorsteen - werking

2024-04-28T08:40:55Z

Bert Lems:

(Deze pagina is in bewerking, april 2024)

== Schoorsteen ==
Bij het Woudagemaal staat voor de afvoer van de rookgassen een '''60 meter hoge schoorsteen''' gebouwd. De schoorsteen is zo hoog om voor de toevoer van voldoende verbrandingslucht en de afvoer van de geproduceerde rookgassen met daarin de roet- en asdeeltjes te zorgen en deze deeltjes over een zo groot mogelijk oppervlak te verspreiden. Zou dit niet gebeuren, dan zou het gemaal en de machinistenwoningen in de rook van de eigen stoomketels staan.

De '''hoofdreden voor de grote hoogte is echter de trek'''. Hoe hoger de schoorsteen hoe groter de trek en zoveel te meer lucht komt er per tijdseenheid beschikbaar voor de verbranding van vroeger de steenkool, later de stookolie en vanaf 2022 de HVO(100) diesel. Met de trek van de schoorsteen wordt de wrijvingsweerstand van de rookgassen in de stoomketel zoals bijvoorbeeld de vlampijpen en oververhitter maar ook in het rookkanaal en de schoorsteen zelf overwonnen.

Bij het Woudagemaal werden tijdens het kolenstookbedrijf zogenoemde blaasmachines gebruikt. Deze door een kleine stoommachine aangedreven ventilatoren zorgden voor de luchttoevoer onder de vuurrooster en hielpen de schoorsteen bij de aanvoer van verbrandingslucht. Tegenwoordig zijn dit onder de vloerplaat weggewerkte elektrisch aangedreven ventilatoren, één bij elke set van twee branders.

== Trek ==
De dichtheid (soortelijk gewicht) neemt af bij het stijgen van de temperatuur. '''Trek''' ontstaat door het verschil in gewicht van de warme rookgaskolom in de schoorsteen en die van de relatief koude luchtkolom in het ketelhuis. Hierbij geldt dat hoe warmer de gassen in de schoorsteen en hoe hoger deze schoorsteen is, des te beter is de trek is.

Als vroeger thuis de kachel werd aangemaakt stond de huiskamer of keuken eerst vol rook. De schoorsteen was vochtig en koud. Met een flink vuur van droog rijshout of een aanmaakturf met petroleum werd vaak het initiële trekprobleem opgelost danwel geminimaliseerd. Om dezelfde reden zit in de schoorsteen van het Woudagemaal een '''toegangsdeurtje'''. Bij het onder stoom brengen van het gemaal in het verleden werd eerst een hoeveelheid droog (rijs)hout via die opening aangevoerd en in brand gestoken. Pas als de schoorsteen was opgewarmd werd een vuur in een of meerdere ketels aangelegd en kon met de stoom productie worden begonnen. Tegenwoordig lost men dit probleem op door een (gas)heater in de opening van het deurtje te plaatsen.

Uit efficiëntie-overwegingen (benutting van de thermische energie) worden de rookgassen zover als mogelijk '''in de stoomketel afgekoeld''' d.w.z. overgedragen aan het water en de stoom en is er voor een goede trek dus een relatief hoge schoorsteen nodig. Om extreem hoge schoorstenen te voorkomen en toch de maximale hoeveelheid energie uit de brandstof te halen werden tijdens het kolenstookbedrijf (tot 1967) '''ventilatoren''' toegepast.
[[Bestand:Gedenkboek Jaffa p87. Stoomwerktuig met ventilator in het ketelhuis.jpeg|links|miniatuur|268x268px|Blaasmachine in het ketelhuis tijdens de kolenstook periode]]Bij het Woudagemaal werden zogenoemde '''blaasmachines''' gebruikt. Deze door een kleine stoommachines aangedreven ventilatoren zorgden voor de luchttoevoer onder de vuurroosters en hielpen de schoorsteen bij de aanvoer van verbrandingslucht.
Bij de huidige olie/diesel-stookinrichting zitten er onder de vloerplaat weggewerkte '''elektrische ventilatoren'''. Eén per set van 2 branders. Via de staande blauwe kolom wordt lucht onder druk naar de branders gevoerd. Deze lucht zorgt voor het aandrijving van de '''retarder''' op de brander en de verdeling van de brandstof en lucht bij de brandermond. De rest van de lucht wordt als gevolg van de schoorsteentrek door een zogenoemd luchtregister aangetrokken. Dit luchtregister zorgt evenals de retarder voor een kurkentrekker-vormige beweging van de vlam en hete gasstroom in de vuurgang.
[[Categorie:Techniek in ketelhuis en rookgasafvoer]]

Schoorsteen - werking

2024-04-28T08:40:05Z

Bert Lems:

Schoorsteen - werking

2024-04-28T08:34:43Z

Bert Lems: /* Trek */

(Deze pagina is in bewerking, april 2024)

== Schoorsteen ==
Bij het Woudagemaal staat voor de afvoer van de rookgassen een '''60 meter hoge schoorsteen''' gebouwd. De schoorsteen is zo hoog om voor de toevoer van voldoende verbrandingslucht en de afvoer van de geproduceerde rookgassen met daarin de roet- en asdeeltjes te zorgen en deze deeltjes over een zo groot mogelijk oppervlak te verspreiden. Zou dit niet gebeuren, dan zou het gemaal en de machinistenwoningen in de rook van de eigen stoomketels staan.

De '''hoofdreden voor de grote hoogte is echter de trek'''. Hoe hoger de schoorsteen hoe groter de trek en zoveel te meer lucht komt er per tijdseenheid beschikbaar voor de verbranding van vroeger de steenkool, later de stookolie en vanaf 2022 de HVO(100) diesel. Met de trek van de schoorsteen wordt de wrijvingsweerstand van de rookgassen in de stoomketel zoals bijvoorbeeld de vlampijpen en oververhitter maar ook in het rookkanaal en de schoorsteen zelf overwonnen.

Bij het Woudagemaal werden tijdens het kolenstookbedrijf zogenoemde blaasmachines gebruikt. Deze door een kleine stoommachine aangedreven ventilatoren zorgden voor de luchttoevoer onder de vuurrooster en hielpen de schoorsteen bij de aanvoer van verbrandingslucht. Tegenwoordig zijn dit onder de vloerplaat weggewerkte elektrisch aangedreven ventilatoren, één bij elke set van twee branders.

== Trek ==
De dichtheid (soortelijk gewicht) neemt af bij het stijgen van de temperatuur. '''Trek''' ontstaat door het verschil in gewicht van de warme rookgaskolom in de schoorsteen en die van de relatief koude luchtkolom in het ketelhuis. Hierbij geldt dat hoe warmer de gassen in de schoorsteen en hoe hoger deze schoorsteen is, des te beter is de trek is.

Als vroeger thuis de kachel werd aangemaakt stond de huiskamer of keuken eerst vol rook. De schoorsteen was vochtig en koud. Met een flink vuur van droog rijshout of een aanmaakturf met petroleum werd vaak het initiële trekprobleem opgelost danwel geminimaliseerd. Om dezelfde reden zit in de schoorsteen van het Woudagemaal een '''toegangsdeurtje'''. Bij het onder stoom brengen van het gemaal in het verleden werd eerst een hoeveelheid droog (rijs)hout via die opening aangevoerd en in brand gestoken. Pas als de schoorsteen was opgewarmd werd een vuur in een of meerdere ketels aangelegd en kon met de stoom productie worden begonnen. Tegenwoordig lost men dit probleem op door een (gas)heater in de opening van het deurtje te plaatsen.

Uit efficiëntie-overwegingen (benutting van de thermische energie) worden de rookgassen zover als mogelijk '''in de stoomketel afgekoeld''' d.w.z. overgedragen aan het water en de stoom en is er voor een goede trek dus een relatief hoge schoorsteen nodig. Om extreem hoge schoorstenen te voorkomen en toch de maximale hoeveelheid energie uit de brandstof te halen werden tijdens het kolenstookbedrijf (tot 1967) '''ventilatoren''' toegepast. Bij het Woudagemaal werden zogenoemde blaasmachines gebruikt. Deze door een kleine stoommachines aangedreven ventilatoren zorgden voor de luchttoevoer onder de vuurroosters en hielpen de schoorsteen bij de aanvoer van verbrandingslucht.
[[Bestand:Gedenkboek Jaffa p87. Stoomwerktuig met ventilator in het ketelhuis.jpeg|links|miniatuur|268x268px|Ventilator in het ketelhuis]]
Bij de huidige olie/diesel-stookinrichting zitten er onder de vloerplaat weggewerkte '''elektrische ventilatoren'''. Eén per set van 2 branders. Via de staande blauwe kolom wordt lucht onder druk naar de branders gevoerd. Deze lucht zorgt voor het aandrijving van de '''retarder''' op de brander en de verdeling van de brandstof en lucht bij de brandermond. De rest van de lucht wordt als gevolg van de schoorsteentrek door een zogenoemd luchtregister aangetrokken. Dit luchtregister zorgt evenals de retarder voor een kurkentrekker-vormige beweging van de vlam en hete gasstroom in de vuurgang.

[[index.php?title=Categorie:Techniek in ketelhuis en rookgasafvoer]]

Schoorsteen - werking

2024-04-28T08:27:08Z

Bert Lems: /* Schoorsteen */

(Deze pagina is in bewerking, april 2024)

== Schoorsteen ==
Bij het Woudagemaal staat voor de afvoer van de rookgassen een '''60 meter hoge schoorsteen''' gebouwd. De schoorsteen is zo hoog om voor de toevoer van voldoende verbrandingslucht en de afvoer van de geproduceerde rookgassen met daarin de roet- en asdeeltjes te zorgen en deze deeltjes over een zo groot mogelijk oppervlak te verspreiden. Zou dit niet gebeuren, dan zou het gemaal en de machinistenwoningen in de rook van de eigen stoomketels staan.

De '''hoofdreden voor de grote hoogte is echter de trek'''. Hoe hoger de schoorsteen hoe groter de trek en zoveel te meer lucht komt er per tijdseenheid beschikbaar voor de verbranding van vroeger de steenkool, later de stookolie en vanaf 2022 de HVO(100) diesel. Met de trek van de schoorsteen wordt de wrijvingsweerstand van de rookgassen in de stoomketel zoals bijvoorbeeld de vlampijpen en oververhitter maar ook in het rookkanaal en de schoorsteen zelf overwonnen.

Bij het Woudagemaal werden tijdens het kolenstookbedrijf zogenoemde blaasmachines gebruikt. Deze door een kleine stoommachine aangedreven ventilatoren zorgden voor de luchttoevoer onder de vuurrooster en hielpen de schoorsteen bij de aanvoer van verbrandingslucht. Tegenwoordig zijn dit onder de vloerplaat weggewerkte elektrisch aangedreven ventilatoren, één bij elke set van twee branders.

== Trek ==
De dichtheid (soortelijk gewicht) neemt af bij het stijgen van de temperatuur. '''Trek''' ontstaat door het verschil in gewicht van de warme rookgaskolom in de schoorsteen en die van de relatief koude luchtkolom in het ketelhuis. Hierbij geldt dat hoe warmer de gassen in de schoorsteen en hoe hoger deze schoorsteen is, des te beter is de trek is.

Als vroeger thuis de kachel werd aangemaakt stond de huiskamer of keuken eerst vol rook. De schoorsteen was vochtig en koud. Met een flink vuur van droog rijshout of een aanmaakturf met petroleum werd vaak het initiële trekprobleem opgelost danwel geminimaliseerd. Om dezelfde reden zit in de schoorsteen van het Woudagemaal een '''toegangsdeurtje'''. Bij het onder stoom brengen van het gemaal in het verleden werd eerst een hoeveelheid droog (rijs)hout via die opening aangevoerd en in brand gestoken. Pas als de schoorsteen was opgewarmd werd een vuur in een of meerdere ketels aangelegd en kon met de stoom productie worden begonnen. Tegenwoordig lost men dit probleem op door een (gas)heater in de opening van het deurtje te plaatsen.

Uit efficiëntie-overwegingen (benutting van de thermische energie) worden de rookgassen zover als mogelijk '''in de stoomketel afgekoeld''' d.w.z. overgedragen aan het water en de stoom en is er voor een goede trek dus een relatief hoge schoorsteen nodig. Om extreem hoge schoorstenen te voorkomen en toch de maximale hoeveelheid energie uit de brandstof te halen werden tijdens het kolenstookbedrijf (tot 1967) '''ventilatoren''' toegepast. Bij het Woudagemaal werden zogenoemde blaasmachines gebruikt. Deze door een kleine stoommachines aangedreven ventilatoren zorgden voor de luchttoevoer onder de vuurroosters en hielpen de schoorsteen bij de aanvoer van verbrandingslucht.

Bij de huidige olie/diesel-stookinrichting zitten er onder de vloerplaat weggewerkte '''elektrische ventilatoren'''. Eén per set van 2 branders. Via de staande blauwe kolom wordt lucht onder druk naar de branders gevoerd. Deze lucht zorgt voor het aandrijving van de '''retarder''' op de brander en de verdeling van de brandstof en lucht bij de brandermond. De rest van de lucht wordt als gevolg van de schoorsteentrek door een zogenoemd luchtregister aangetrokken. Dit luchtregister zorgt evenals de retarder voor een kurkentrekker-vormige beweging van de vlam en hete gasstroom in de vuurgang.

[[Categorie:Techniek in ketelhuis en rookgasafvoer]]

Schoorsteen - werking

2024-04-24T09:27:15Z

Bert Lems:

Schoorsteen - werking

2024-04-23T06:26:43Z

Bert Lems:

Schoorsteen - werking

2024-04-23T06:14:19Z

Bert Lems: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Categorie:Techniek in ketelhuis en rookgasafvoer'

[[Categorie:Techniek in ketelhuis en rookgasafvoer]]

Stoomvoedingspompen

2024-04-23T05:45:07Z

Bert Lems:

=== '''De stoomvoedingspompen van het ir. D.F. Woudagemaal'''. ===
In het '''[[ir. D.F. Woudagemaal]]''' worden oorspronkelijk twee stoomvoedingspompen opgesteld. Het zijn de pompen waarmee het ketelvoedingswater in de ketels wordt geperst, ook in de vorm van suppletiewater dat dient om de hoeveelheid in stoom omgezet water weer aan te vullen.

Er zijn in de loop van het stoomtijdperk heel veel in aard en ontwerp van elkaar verschillende voedings(stoom)pompsystemen en voedingstoestellen toegepast, van zeer eenvoudige tot de ingenieuze en gecompliceerd werkende, vaak automatische pompmachines.

De in het gemaal toegepaste stoompompen waren van het '''Worthington-type'''. Zij pompten het voedingswater uit de beide voedingswaterbakken en persten het vervolgens in de ketels. De twee Worthington-stoompompen konden gezamenlijk of afzonderlijk werken op een stel afsluiters, dat verbinding gaf met de verdere persleidingen. Het gebruik van twee pompen is een wettelijk vereiste; voorgeschreven in de Stoomwet.

=== '''De Worthington-pomp''' ===
De '''Worthintonpomp''' behoort tot de groep pompstoomwerktuigen die '''geen vliegwiel''' bezitten.

[[Bestand:Worth_p_stoom_fig_172_k.JPG|500×299px|link=]]

Deze groep bezit steeds een '''pompcilinder''' en een '''stoomcilinder''', waarvan de beide zuigers door een stang rechtsreeks met elkaar zijn verbonden. De stoomtoevoer aan de voor- en achterkant van de stoomzuiger kan dus niet meer door een schuif vanaf een vliegwiel-hoofdas worden geregeld.

Men lost dit probleem op volgens het principe: '''de schuif wordt door stoom gedreven'''. Daarbij wordt de schuif via een '''hulpzuiger''' bewogen. Deze schuif regelt de beweging van de hoofdstoomzuiger. Het hulpschuifje voor de hulpzuigerbeweging wordt weer bewogen via een hefboom op de drijfstang van de hoofdzuiger. Hulpzuiger en hefboomconstructie geven voldoende vertraging en synchronisatie voor een juiste slag van de hoofdzuiger.

'''Worthington''' voorziet de stoompomp vervolgens van '''twee stoom- en pompcilinders''', iedere stoomcilinder is voorzien van een '''bakschuif met volle stoomvulling''', op een manier, dat '''de ene zuigerstand de schuifbeweging van de tweede stoomcilinder uitvoert en omgekeerd'''. Een pomp met een dergelijk '''dubbelsysteem''' noemt men ook vaak een '''duplex-stoomvoedingspomp''', waarvan het Worthingtontype de bekendste is.

[[Bestand:Worth_p_stoom_fig_173_k.JPG|500×274px|link=]]

==== '''De schuifbeweging''' ====
De schuifspiegel heeft '''vier kanalen''', waarvan '''de beide buitenste inlaat-''', '''de beide binnenste uitlaatkanalen''' voor de stoom zijn. De zuigerslag is begrensd, doordat de zuiger tegen het einde van de slag over het uitlaatkanaal heen loopt, de stoomuitlaat daarmee afsluit, bij verder doorlopen de in de cilinder opgesloten stoom comprimeert en tenslotte door de daardoor ontstane tegendruk stilstaat. De beweging van de zuigerstang op de de bijbehorende schuif wordt aan één kant door een hefboom van de eerste, aan de andere kant door een hefboom van de tweede soort overgebracht. De schuif is niet helemaal met haar stang verbonden, maar heeft een zekere dode slag.

'''In A''' bevindt de zuiger II zich in zijn uiterste stand en staat stil. Schuif I heeft haar rechter uitlaatkanaal geopend, zuiger I beweegt zich daadoor naar links en trekt door zijn hefboom de schuif II naar rechts. In de getekende stand is zuiger I zo ver naar links gekomen, dat hij juist op het punt is, schuif II aan de linkerzijde te doen openen. Terwijl de zuiger I zich verder voortbeweegt, geeft schuif II links verder opening en wordt zuiger II in beweging gebracht, voordat zuiger I het linker kanaal afsluit en ten gevolge van de stoomcompressie van de door hem opgesloten stoom stilstaat.

'''In B''' is de zuiger I aan het einde van zijn slag gekomen en staat stil. Daarvoor heeft heeft hij echter schuif II nog volle toelaat gegeven. Zuiger II beweegt zich naar rechts en de schuifstang I beweegt zich daadoor eveneens naar rechts, d.w.z. in de getekende stand komt juist de rechter zijde van de moer M van de schuifstang, na het doorlopen van de dode slag, aan te liggen tegen de schuif en brengt deze in beweging naar rechts.
Zuiger I staat nog zolang stil, tot zijn inlaatkanaal geopend wordt door de beweging naar rechts van zuiger II.

Dit ogenblik wordt '''weergegeven door C'''. De stand van de zuigers en schuiven ten opzichte van elkaar in C komt overeen met die van de bewegende delen in A. Wordt in A de zuiger II na zijn stilstand door de hem nalopende zuiger I in beweging gebracht, in C brengt de voorlopende zuiger II de tot staan gebleven zuiger I weer in beweging, om daarna aan het einde van zijn slag zelf weer tot stilstand te komen.

[[Bestand:Worthington_k.JPG‎|400×267px|link=]]

Omdat bij de Worthingtonpomp iedere zuiger de andere aan de gang brengt voordat hij zelf stilstaat, kan de waterlevering van de pomp niet onderbroken worden en heeft er dus een volkomen gedwongen beweging plaats, zonder directe afhankelijkheid tussen de beide helften van het mechanisme. Op het ogenblik, dat een zuiger de schuif van de andere doet openen, is zijn eigen toelaatkanaal wel geopend, staat hij dus onder volle stoomdruk en wordt de schuif daardoor steeds geopend.
 Deze pompen werken '''zeer bedrijfszeker''', '''springen in iedere toestand aan''' en worden '''slechts geregeld, respectievelijk stilgezet, door de stoomtoevoer te knijpen met de hoofdafsluiter'''. Als er zodanig geknepen wordt dat de druk op de stoomzuiger de weerstand op de pompzuiger niet meer kan overwinnen, staat de pomp stil.

=== Centrifugaalvoedingpompen ===
In het ketelhuis van het ir. D. F. Woudagemaal gebruikt men tegenwoordig voornamelijk twee elektrische centrifugaalvoedingpompen.

[[Bestand:Voedingswaterpomp_k.JPG|400×253px|link=]]'''Het principe''' van deze pomp wordt getoond in de afbeelding a.
Het '''voedingswater wordt in beweging gebracht door het snel draaiende rad met schoepen''', de '''waaier''' van de '''centrifugaalpomp'''. Het '''water wordt in het hart van de waaier toegevoerd'''. De '''waaier is omgeven door een huis''', waarbij '''de ruimte tussen waaier en huis zich in de draairichting verwijdt''' (in het geval van een slakkenhuis) of door '''een ringvormige ruimte waarin leischoepen zijn aangebracht'''.

Het principe van deze pomp wordt getoond in de afbeelding. Het voedingswater wordt in beweging gebracht door het snel draaiende '''rad met schoepen''', de '''waaier''' van de centrifugaalpomp. Het water wordt in het hart van de waaier toegevoerd. De waaier is omgeven door een huis, waarbij de ruimte tussen waaier en huis zich in de draairichting verwijdt (in het geval van een slakkenhuis) of door een ringvormige ruimte waarin leischoepen zijn aangebracht.

[[Bestand:Centr_fug_fig_180_k.JPG|500×336px|link=]]
In beide gevallen '''moet de grote snelheid''' waarmee het water de waaier verlaat geleidelijk teruggebracht worden om de '''snelheid zodoende om te zetten in een zekere druk'''. Voor gewone pompen is één waaier daarbij voldoende, maar '''als men een hoge persdruk moet bereiken''', zoals '''voor het ketelvoedingswater''', schakelt men '''een aantal waaiers achter elkaar''' om een '''pomp zo met meerdere trappen''' te construeren.

De grote '''snelheid''' waarmee het water de waaier verlaat moet geleidelijk teruggebracht worden om de snelheid zodoende om te zetten in een zekere '''druk'''. Voor gewone pompen is één waaier daarbij voldoende, maar als men een hoge persdruk moet bereiken, zoals voor het ketelvoedingswater, schakelt men '''een aantal waaiers achter elkaar''' om een pomp zo met meerdere trappen te construeren.

[[Bestand:Centr_fug_fig_181_k.JPG|500×535px|link=]]

Het schema geeft een pomp weer met '''drie trappen'''. Na het verlaten van de eerste waaier wordt het water naar de tweede geleid en daarna naar de derde. Met drie waaiers wordt zo een drie keer zo hoge druk ontwikkeld als met één waaier. Het aantal omwentelingenis hierbij uiteraard steeds gelijk. Door het toepassen van speciale leischoepen, die ervoor zorgen dat de omloop van het water zo gunstig mogelijk verloopt, kan men de druk opvoeren tot 80% of meer, al naar gelang de capaciteit van de pomp en elektromotor.

Het '''hoge aantal omwentelingen''' van deze elektromotor maakt deze pomp geschikt om '''direct met de motor''' te worden gekoppeld. De centrifugaalpomp heeft een '''lager nuttig effekt dan de zuigerpomp''', maar de '''gemakkelijke directe aandrijving''' is de reden dat deze pompen later veel worden toegepast.

Voordelen van de centrifugaalpomp zijn de grote '''eenvoud''', een kleine kans op storingen, er is sprake van '''weinig slijtage'''. Ook is er de zekerheid dat bij een eventueel pompen tegen een gesloten afsluiter er niet een druk ontstaat die de leidingen kunnen laten springen, omdat de pompdruk nooit hoger kan worden dan de maximale nominale druk van de pomp.

Door de afsluiter in de persleiding te knijpen kan men de hoeveelheid afgegeven water, binnen ruime grenzen goed regelen. Voor warm water is de pomp even goed bruikbaar als bij koud water. Het is wel zo dat de centrifugaalpomp het warme water minder goed aanzuigt. Daarom moet men zorgen voor een goede toeloop van dit warme water (b.v. uit een hoger gelegen bak). Het gevaar is n.l. dat bij het aanzuigen de druk zo wordt verlaagd dat het hete water zijn overeenkomstige kooktemperatuur bereikt en de pomp dus waterdamp zou kunnen aanzuigen, waardoor hij zou afslaan.

 [[Bestand:Centr_fug_Woudagemaal_k.JPG|500×333px|link=]]

Bij de samenstelling van deze tekst met afbeeldingen werd gebruik gemaakt van:
 Stoom, uitgave der Vereeniging Krachtwerktuigen, Groningen 1929 en 1942.
[[Categorie:Techniek in ketelhuis en rookgasafvoer]]

Stoomvoedingspompen

2024-04-23T05:41:56Z

Bert Lems:

=== '''De stoomvoedingspompen van het ir. D.F. Woudagemaal'''. ===
In het '''[[ir. D.F. Woudagemaal]]''' worden oorspronkelijk twee stoomvoedingspompen opgesteld. Het zijn de pompen waarmee het ketelvoedingswater in de ketels wordt geperst, ook in de vorm van suppletiewater dat dient om de hoeveelheid in stoom omgezet water weer aan te vullen.

Er zijn in de loop van het stoomtijdperk heel veel in aard en ontwerp van elkaar verschillende voedings(stoom)pompsystemen en voedingstoestellen toegepast, van zeer eenvoudige tot de ingenieuze en gecompliceerd werkende, vaak automatische pompmachines.

De in het gemaal toegepaste stoompompen waren van het '''Worthington-type'''. Zij pompten het voedingswater uit de beide voedingswaterbakken en persten het vervolgens in de ketels. De twee Worthington-stoompompen konden gezamenlijk of afzonderlijk werken op een stel afsluiters, dat verbinding gaf met de verdere persleidingen. Het gebruik van twee pompen is een wettelijk vereiste; voorgeschreven in de Stoomwet.

=== '''De Worthington-pomp''' ===
De '''Worthintonpomp''' behoort tot de groep pompstoomwerktuigen die '''geen vliegwiel''' bezitten.

[[Bestand:Worth_p_stoom_fig_172_k.JPG|500×299px|link=]]

Deze groep bezit steeds een '''pompcilinder''' en een '''stoomcilinder''', waarvan de beide zuigers door een stang rechtsreeks met elkaar zijn verbonden. De stoomtoevoer aan de voor- en achterkant van de stoomzuiger kan dus niet meer door een schuif vanaf een vliegwiel-hoofdas worden geregeld.

Men lost dit probleem op volgens het principe: '''de schuif wordt door stoom gedreven'''. Daarbij wordt de schuif via een '''hulpzuiger''' bewogen. Deze schuif regelt de beweging van de hoofdstoomzuiger. Het hulpschuifje voor de hulpzuigerbeweging wordt weer bewogen via een hefboom op de drijfstang van de hoofdzuiger. Hulpzuiger en hefboomconstructie geven voldoende vertraging en synchronisatie voor een juiste slag van de hoofdzuiger.

'''Worthington''' voorziet de stoompomp vervolgens van '''twee stoom- en pompcilinders''', iedere stoomcilinder is voorzien van een '''bakschuif met volle stoomvulling''', op een manier, dat '''de ene zuigerstand de schuifbeweging van de tweede stoomcilinder uitvoert en omgekeerd'''. Een pomp met een dergelijk '''dubbelsysteem''' noemt men ook vaak een '''duplex-stoomvoedingspomp''', waarvan het Worthingtontype de bekendste is.

[[Bestand:Worth_p_stoom_fig_173_k.JPG|500×274px|link=]]

==== '''De schuifbeweging''' ====
De schuifspiegel heeft '''vier kanalen''', waarvan '''de beide buitenste inlaat-''', '''de beide binnenste uitlaatkanalen''' voor de stoom zijn. De zuigerslag is begrensd, doordat de zuiger tegen het einde van de slag over het uitlaatkanaal heen loopt, de stoomuitlaat daarmee afsluit, bij verder doorlopen de in de cilinder opgesloten stoom comprimeert en tenslotte door de daardoor ontstane tegendruk stilstaat. De beweging van de zuigerstang op de de bijbehorende schuif wordt aan één kant door een hefboom van de eerste, aan de andere kant door een hefboom van de tweede soort overgebracht. De schuif is niet helemaal met haar stang verbonden, maar heeft een zekere dode slag.

'''In A''' bevindt de zuiger II zich in zijn uiterste stand en staat stil. Schuif I heeft haar rechter uitlaatkanaal geopend, zuiger I beweegt zich daadoor naar links en trekt door zijn hefboom de schuif II naar rechts. In de getekende stand is zuiger I zo ver naar links gekomen, dat hij juist op het punt is, schuif II aan de linkerzijde te doen openen. Terwijl de zuiger I zich verder voortbeweegt, geeft schuif II links verder opening en wordt zuiger II in beweging gebracht, voordat zuiger I het linker kanaal afsluit en ten gevolge van de stoomcompressie van de door hem opgesloten stoom stilstaat.

'''In B''' is de zuiger I aan het einde van zijn slag gekomen en staat stil. Daarvoor heeft heeft hij echter schuif II nog volle toelaat gegeven. Zuiger II beweegt zich naar rechts en de schuifstang I beweegt zich daadoor eveneens naar rechts, d.w.z. in de getekende stand komt juist de rechter zijde van de moer M van de schuifstang, na het doorlopen van de dode slag, aan te liggen tegen de schuif en brengt deze in beweging naar rechts.
Zuiger I staat nog zolang stil, tot zijn inlaatkanaal geopend wordt door de beweging naar rechts van zuiger II.

Dit ogenblik wordt '''weergegeven door C'''. De stand van de zuigers en schuiven ten opzichte van elkaar in C komt overeen met die van de bewegende delen in A. Wordt in A de zuiger II na zijn stilstand door de hem nalopende zuiger I in beweging gebracht, in C brengt de voorlopende zuiger II de tot staan gebleven zuiger I weer in beweging, om daarna aan het einde van zijn slag zelf weer tot stilstand te komen.

[[Bestand:Worthington_k.JPG‎|400×267px|link=]]

Omdat bij de Worthingtonpomp iedere zuiger de andere aan de gang brengt voordat hij zelf stilstaat, kan de waterlevering van de pomp niet onderbroken worden en heeft er dus een volkomen gedwongen beweging plaats, zonder directe afhankelijkheid tussen de beide helften van het mechanisme. Op het ogenblik, dat een zuiger de schuif van de andere doet openen, is zijn eigen toelaatkanaal wel geopend, staat hij dus onder volle stoomdruk en wordt de schuif daardoor steeds geopend.
 Deze pompen werken '''zeer bedrijfszeker''', '''springen in iedere toestand aan''' en worden '''slechts geregeld, respectievelijk stilgezet, door de stoomtoevoer te knijpen met de hoofdafsluiter'''. Als er zodanig geknepen wordt dat de druk op de stoomzuiger de weerstand op de pompzuiger niet meer kan overwinnen, staat de pomp stil.

=== Centrifugaalvoedingpompen ===
In het ketelhuis van het ir. D. F. Woudagemaal gebruikt men tegenwoordig voornamelijk twee elektrische centrifugaalvoedingpompen.

[[Bestand:Voedingswaterpomp_k.JPG|400×253px|link=]]'''Het principe''' van deze pomp wordt getoond in de afbeelding a.
Het '''voedingswater wordt in beweging gebracht door het snel draaiende rad met schoepen''', de '''waaier''' van de '''centrifugaalpomp'''. Het '''water wordt in het hart van de waaier toegevoerd'''. De '''waaier is omgeven door een huis''', waarbij '''de ruimte tussen waaier en huis zich in de draairichting verwijdt''' (in het geval van een slakkenhuis) of door '''een ringvormige ruimte waarin leischoepen zijn aangebracht'''.

Het principe van deze pomp wordt getoond in de afbeelding. Het voedingswater wordt in beweging gebracht door het snel draaiende '''rad met schoepen''', de '''waaier''' van de centrifugaalpomp. Het water wordt in het hart van de waaier toegevoerd. De waaier is omgeven door een huis, waarbij de ruimte tussen waaier en huis zich in de draairichting verwijdt (in het geval van een slakkenhuis) of door een ringvormige ruimte waarin leischoepen zijn aangebracht.

[[Bestand:Centr_fug_fig_180_k.JPG|500×336px|link=]]
In beide gevallen '''moet de grote snelheid''' waarmee het water de waaier verlaat geleidelijk teruggebracht worden om de '''snelheid zodoende om te zetten in een zekere druk'''. Voor gewone pompen is één waaier daarbij voldoende, maar '''als men een hoge persdruk moet bereiken''', zoals '''voor het ketelvoedingswater''', schakelt men '''een aantal waaiers achter elkaar''' om een '''pomp zo met meerdere trappen''' te construeren.

De grote '''snelheid''' waarmee het water de waaier verlaat moet geleidelijk teruggebracht worden om de snelheid zodoende om te zetten in een zekere '''druk'''. Voor gewone pompen is één waaier daarbij voldoende, maar als men een hoge persdruk moet bereiken, zoals voor het ketelvoedingswater, schakelt men '''een aantal waaiers achter elkaar''' om een pomp zo met meerdere trappen te construeren.

[[Bestand:Centr_fug_fig_181_k.JPG|500×535px|link=]]

Het schema geeft een pomp weer met '''drie trappen'''. Na het verlaten van de eerste waaier wordt het water naar de tweede geleid en daarna naar de derde. Met drie waaiers wordt zo een drie keer zo hoge druk ontwikkeld als met één waaier. Het aantal omwentelingenis hierbij uiteraard steeds gelijk. Door het toepassen van speciale leischoepen, die ervoor zorgen dat de omloop van het water zo gunstig mogelijk verloopt, kan men de druk opvoeren tot 80% of meer, al naar gelang de capaciteit van de pomp en elektromotor.

Het '''hoge aantal omwentelingen''' van deze elektromotor maakt deze pomp geschikt om '''direct met de motor''' te worden gekoppeld. De centrifugaalpomp heeft een '''lager nuttig effekt dan de zuigerpomp''', maar de '''gemakkelijke directe aandrijving''' is de reden dat deze pompen later veel worden toegepast.

Voordelen van de centrifugaalpomp zijn de grote '''eenvoud''', een kleine kans op storingen, er is sprake van '''weinig slijtage'''. Ook is er de zekerheid dat bij een eventueel pompen tegen een gesloten afsluiter er niet een druk ontstaat die de leidingen kunnen laten springen, omdat de pompdruk nooit hoger kan worden dan de maximale nominale druk van de pomp.

Door de afsluiter in de persleiding te knijpen kan men de hoeveelheid afgegeven water, binnen ruime grenzen goed regelen. Voor warm water is de pomp even goed bruikbaar als bij koud water. Het is wel zo dat de centrifugaalpomp het warme water minder goed aanzuigt. Daarom moet men zorgen voor een goede toeloop van dit warme water (b.v. uit een hoger gelegen bak). Het gevaar is n.l. dat bij het aanzuigen de druk zo wordt verlaagd dat het hete water zijn overeenkomstige kooktemperatuur bereikt en de pomp dus waterdamp zou kunnen aanzuigen, waardoor hij zou afslaan.

 [[Bestand:Centr_fug_Woudagemaal_k.JPG|500×333px|link=]]

Bij de samenstelling van deze tekst met afbeeldingen werd gebruik gemaakt van:
 Stoom, uitgave der Vereeniging Krachtwerktuigen, Groningen 1929 en 1942.

[[:Categorie:Techniek in ketelhuis en rookgasafvoer]]

Stoomvoedingspompen

2024-04-23T05:40:15Z

Bert Lems:

=== '''De stoomvoedingspompen van het ir. D.F. Woudagemaal'''. ===
In het '''[[ir. D.F. Woudagemaal]]''' worden oorspronkelijk twee stoomvoedingspompen opgesteld. Het zijn de pompen waarmee het ketelvoedingswater in de ketels wordt geperst, ook in de vorm van suppletiewater dat dient om de hoeveelheid in stoom omgezet water weer aan te vullen.

Er zijn in de loop van het stoomtijdperk heel veel in aard en ontwerp van elkaar verschillende voedings(stoom)pompsystemen en voedingstoestellen toegepast, van zeer eenvoudige tot de ingenieuze en gecompliceerd werkende, vaak automatische pompmachines.

De in het gemaal toegepaste stoompompen waren van het '''Worthington-type'''. Zij pompten het voedingswater uit de beide voedingswaterbakken en persten het vervolgens in de ketels. De twee Worthington-stoompompen konden gezamenlijk of afzonderlijk werken op een stel afsluiters, dat verbinding gaf met de verdere persleidingen. Het gebruik van twee pompen is een wettelijk vereiste; voorgeschreven in de Stoomwet.

=== '''De Worthington-pomp''' ===
De '''Worthintonpomp''' behoort tot de groep pompstoomwerktuigen die '''geen vliegwiel''' bezitten.

[[Bestand:Worth_p_stoom_fig_172_k.JPG|500×299px|link=]]

Deze groep bezit steeds een '''pompcilinder''' en een '''stoomcilinder''', waarvan de beide zuigers door een stang rechtsreeks met elkaar zijn verbonden. De stoomtoevoer aan de voor- en achterkant van de stoomzuiger kan dus niet meer door een schuif vanaf een vliegwiel-hoofdas worden geregeld.

Men lost dit probleem op volgens het principe: '''de schuif wordt door stoom gedreven'''. Daarbij wordt de schuif via een '''hulpzuiger''' bewogen. Deze schuif regelt de beweging van de hoofdstoomzuiger. Het hulpschuifje voor de hulpzuigerbeweging wordt weer bewogen via een hefboom op de drijfstang van de hoofdzuiger. Hulpzuiger en hefboomconstructie geven voldoende vertraging en synchronisatie voor een juiste slag van de hoofdzuiger.

'''Worthington''' voorziet de stoompomp vervolgens van '''twee stoom- en pompcilinders''', iedere stoomcilinder is voorzien van een '''bakschuif met volle stoomvulling''', op een manier, dat '''de ene zuigerstand de schuifbeweging van de tweede stoomcilinder uitvoert en omgekeerd'''. Een pomp met een dergelijk '''dubbelsysteem''' noemt men ook vaak een '''duplex-stoomvoedingspomp''', waarvan het Worthingtontype de bekendste is.

[[Bestand:Worth_p_stoom_fig_173_k.JPG|500×274px|link=]]

==== '''De schuifbeweging''' ====
De schuifspiegel heeft '''vier kanalen''', waarvan '''de beide buitenste inlaat-''', '''de beide binnenste uitlaatkanalen''' voor de stoom zijn. De zuigerslag is begrensd, doordat de zuiger tegen het einde van de slag over het uitlaatkanaal heen loopt, de stoomuitlaat daarmee afsluit, bij verder doorlopen de in de cilinder opgesloten stoom comprimeert en tenslotte door de daardoor ontstane tegendruk stilstaat. De beweging van de zuigerstang op de de bijbehorende schuif wordt aan één kant door een hefboom van de eerste, aan de andere kant door een hefboom van de tweede soort overgebracht. De schuif is niet helemaal met haar stang verbonden, maar heeft een zekere dode slag.

'''In A''' bevindt de zuiger II zich in zijn uiterste stand en staat stil. Schuif I heeft haar rechter uitlaatkanaal geopend, zuiger I beweegt zich daadoor naar links en trekt door zijn hefboom de schuif II naar rechts. In de getekende stand is zuiger I zo ver naar links gekomen, dat hij juist op het punt is, schuif II aan de linkerzijde te doen openen. Terwijl de zuiger I zich verder voortbeweegt, geeft schuif II links verder opening en wordt zuiger II in beweging gebracht, voordat zuiger I het linker kanaal afsluit en ten gevolge van de stoomcompressie van de door hem opgesloten stoom stilstaat.

'''In B''' is de zuiger I aan het einde van zijn slag gekomen en staat stil. Daarvoor heeft heeft hij echter schuif II nog volle toelaat gegeven. Zuiger II beweegt zich naar rechts en de schuifstang I beweegt zich daadoor eveneens naar rechts, d.w.z. in de getekende stand komt juist de rechter zijde van de moer M van de schuifstang, na het doorlopen van de dode slag, aan te liggen tegen de schuif en brengt deze in beweging naar rechts.
Zuiger I staat nog zolang stil, tot zijn inlaatkanaal geopend wordt door de beweging naar rechts van zuiger II.

Dit ogenblik wordt '''weergegeven door C'''. De stand van de zuigers en schuiven ten opzichte van elkaar in C komt overeen met die van de bewegende delen in A. Wordt in A de zuiger II na zijn stilstand door de hem nalopende zuiger I in beweging gebracht, in C brengt de voorlopende zuiger II de tot staan gebleven zuiger I weer in beweging, om daarna aan het einde van zijn slag zelf weer tot stilstand te komen.

[[Bestand:Worthington_k.JPG‎|400×267px|link=]]

Omdat bij de Worthingtonpomp iedere zuiger de andere aan de gang brengt voordat hij zelf stilstaat, kan de waterlevering van de pomp niet onderbroken worden en heeft er dus een volkomen gedwongen beweging plaats, zonder directe afhankelijkheid tussen de beide helften van het mechanisme. Op het ogenblik, dat een zuiger de schuif van de andere doet openen, is zijn eigen toelaatkanaal wel geopend, staat hij dus onder volle stoomdruk en wordt de schuif daardoor steeds geopend.
 Deze pompen werken '''zeer bedrijfszeker''', '''springen in iedere toestand aan''' en worden '''slechts geregeld, respectievelijk stilgezet, door de stoomtoevoer te knijpen met de hoofdafsluiter'''. Als er zodanig geknepen wordt dat de druk op de stoomzuiger de weerstand op de pompzuiger niet meer kan overwinnen, staat de pomp stil.

=== Centrifugaalvoedingpompen ===
In het ketelhuis van het ir. D. F. Woudagemaal gebruikt men tegenwoordig voornamelijk twee elektrische centrifugaalvoedingpompen.

[[Bestand:Voedingswaterpomp_k.JPG|400×253px|link=]]'''Het principe''' van deze pomp wordt getoond in de afbeelding a.
Het '''voedingswater wordt in beweging gebracht door het snel draaiende rad met schoepen''', de '''waaier''' van de '''centrifugaalpomp'''. Het '''water wordt in het hart van de waaier toegevoerd'''. De '''waaier is omgeven door een huis''', waarbij '''de ruimte tussen waaier en huis zich in de draairichting verwijdt''' (in het geval van een slakkenhuis) of door '''een ringvormige ruimte waarin leischoepen zijn aangebracht'''.

Het principe van deze pomp wordt getoond in de afbeelding. Het voedingswater wordt in beweging gebracht door het snel draaiende '''rad met schoepen''', de '''waaier''' van de centrifugaalpomp. Het water wordt in het hart van de waaier toegevoerd. De waaier is omgeven door een huis, waarbij de ruimte tussen waaier en huis zich in de draairichting verwijdt (in het geval van een slakkenhuis) of door een ringvormige ruimte waarin leischoepen zijn aangebracht.

[[Bestand:Centr_fug_fig_180_k.JPG|500×336px|link=]]
In beide gevallen '''moet de grote snelheid''' waarmee het water de waaier verlaat geleidelijk teruggebracht worden om de '''snelheid zodoende om te zetten in een zekere druk'''. Voor gewone pompen is één waaier daarbij voldoende, maar '''als men een hoge persdruk moet bereiken''', zoals '''voor het ketelvoedingswater''', schakelt men '''een aantal waaiers achter elkaar''' om een '''pomp zo met meerdere trappen''' te construeren.

De grote '''snelheid''' waarmee het water de waaier verlaat moet geleidelijk teruggebracht worden om de snelheid zodoende om te zetten in een zekere '''druk'''. Voor gewone pompen is één waaier daarbij voldoende, maar als men een hoge persdruk moet bereiken, zoals voor het ketelvoedingswater, schakelt men '''een aantal waaiers achter elkaar''' om een pomp zo met meerdere trappen te construeren.

[[Bestand:Centr_fug_fig_181_k.JPG|500×535px|link=]]

Het schema geeft een pomp weer met '''drie trappen'''. Na het verlaten van de eerste waaier wordt het water naar de tweede geleid en daarna naar de derde. Met drie waaiers wordt zo een drie keer zo hoge druk ontwikkeld als met één waaier. Het aantal omwentelingenis hierbij uiteraard steeds gelijk. Door het toepassen van speciale leischoepen, die ervoor zorgen dat de omloop van het water zo gunstig mogelijk verloopt, kan men de druk opvoeren tot 80% of meer, al naar gelang de capaciteit van de pomp en elektromotor.

Het '''hoge aantal omwentelingen''' van deze elektromotor maakt deze pomp geschikt om '''direct met de motor''' te worden gekoppeld. De centrifugaalpomp heeft een '''lager nuttig effekt dan de zuigerpomp''', maar de '''gemakkelijke directe aandrijving''' is de reden dat deze pompen later veel worden toegepast.

Voordelen van de centrifugaalpomp zijn de grote '''eenvoud''', een kleine kans op storingen, er is sprake van '''weinig slijtage'''. Ook is er de zekerheid dat bij een eventueel pompen tegen een gesloten afsluiter er niet een druk ontstaat die de leidingen kunnen laten springen, omdat de pompdruk nooit hoger kan worden dan de maximale nominale druk van de pomp.

Door de afsluiter in de persleiding te knijpen kan men de hoeveelheid afgegeven water, binnen ruime grenzen goed regelen. Voor warm water is de pomp even goed bruikbaar als bij koud water. Het is wel zo dat de centrifugaalpomp het warme water minder goed aanzuigt. Daarom moet men zorgen voor een goede toeloop van dit warme water (b.v. uit een hoger gelegen bak). Het gevaar is n.l. dat bij het aanzuigen de druk zo wordt verlaagd dat het hete water zijn overeenkomstige kooktemperatuur bereikt en de pomp dus waterdamp zou kunnen aanzuigen, waardoor hij zou afslaan.

 [[Bestand:Centr_fug_Woudagemaal_k.JPG|500×333px|link=]]

Bij de samenstelling van deze tekst met afbeeldingen werd gebruik gemaakt van:
 Stoom, uitgave der Vereeniging Krachtwerktuigen, Groningen 1929 en 1942.

[[index.php?title=Categorie:Techniek in ketelhuis en rookgasafvoer]]

Stoomvoedingspompen

2024-04-23T05:38:22Z

Bert Lems: Veel Vetgedrukte tekstdelen verwijderd. De (niet meer werkende) link naar Halbertsma verwijderd.

Bestand:Schoorsteen ir D.F. Woudagemaal.pdf

2024-04-22T12:48:32Z

Bert Lems: Bert Lems heeft een nieuwe versie van Bestand:Schoorsteen ir D.F. Woudagemaal.pdf geüpload

Zijl

2023-11-11T07:42:27Z

Bert Lems: Vet gedrukte tekstdelen verminderd.

'''Zijl'''

Het woord '''Zijl''' is vanouds een Fries woord (Syl), dat later door het Nederlands is overgenomen.
In Fryslân stamt het woord "syl" reeds uit de tijd van de bedijking van de eerste polders: het is de sluis (schot), waardoor men het overtollige water uit het polderyje naar het wad (de zee) liet afvoeien. Een syl is dus een afwateringssluis.
De sloot of de oude slenk in het poldertje, waarlangs het water naar de syl stroomde, heet een ryd of meer.

[[Bestand:Zijl_k.JPG‎|400×295px|link=]]

In Groningen is een zijl is een waterleiding of gracht, waardoor men het overtollige water kon afvoeren.
Het woord zijl duikt in de provincie Groningen voor het eerst in 1385 in een geschreven bron op als er over silrjichten wordt gesproken.

Toch moet het al ouder zijn, want in 1277 wordt het gebruikt in het Land van Heusden en Altena, als er over een ,,zilis" wordt gesproken.

Dit laat onverlet, dat het gebruik van het woord '''Syl''' binnen Fryslân van nog oudere datum is: in de oude Friese wetgeving. (vanaf 800)

[[Bestand:Burgwerd_syl_k.jpg|600×341px|link=]]
'''De syl van Burgwerd'''

Het woord kan op verschillende manieren geschreven zijn: zijl, zijle, zile, zijll, syl en sijhl.

In de provincie Groningen komt het woord zijl in de volgende samenstellingen voor: zijlrecht, zijlrechter en zijlvest.
Het zijlrecht bevat bepalingen over het afvoeren van water. In de naam van het '''waterschap Noorderzijlvest''' klint het woord '''zijl''' en '''zijlvest''' nog door.

Ook in Fryslân is het woord Syl langdurig in gebruik geweest: Boazumersyl, Hidaardersyl, Weidumersyl en bij '''Kollum''' het '''Zijlsterried''' (syl is de sluis, ryd is het afvoerkanaal) en de '''[[Dokkumer Nieuwe Zijlen]]''' (afvloeiingssluizen) om een paar voorbeelden te noemen.

'''Ook in Holland en Zeeland''' werd het woord '''zijl''' vooral in de betekenis van uitwateringssluis gebruikt en dus niet in de betekenis van waterleiding of gracht waardoor het water werd afgevoerd.

In plaatsnamen komt de zijl ook veelvuldig voor: Nije Sijl en Oude Sijl, Ossenzijl, Schouwerzijl. In de '''Riedpolder''' (gemeente '''Franekeradeel''') ligt de '''Roptazijl''' aan het eind van de Roptavaart en de Dijkvaart. Bij Deinum is het '''Zijlster rak''' de oude vaarverbinding tussen Harlingen en '''Leeuwarden''' totdat '''Van Harinxmakanaal''' werd gegraven. Nu is het Zijlster rak niet meer dan een bypass tussen het Van Harinxmakanaal en de '''Harlinger Vaart'''.
Bij Leiden is het eveneens de naam van een waterverbinding tussen de Oude Rijn en de Kagerplassen.

'''(Voor een uitgebreide informatie, zie: [[Zijlen en sluizen in breed perspectief]])'''

 
[[Category:Waterbeheer]]

Ingeland

2023-07-03T20:55:12Z

Bert Lems:

Iedere '''Nederlander''' is ingeland van een '''waterschap''' of een '''hoogheemraadschap'''.

Eigenlijk kan de betekenis van ingeland nog het beste opgevat worden als: '''geregistreerd bij'''.
 In '''[[Fryslân]]''' is dat het '''[[Wetterskip Fryslân]]''' (Leeuwarden).
 Iemand die in Friesland woont en bezittingen heeft, buiten het werkgebied van het '''[[Wetterskip Fryslân]]''', is voor dat bezit '''ook ingeland van een ander waterschap'''.
 Bijvoorbeeld: er woont iemand in '''Zuidwolde''' (Dr), en deze inwoner heeft '''een perceel grond in de''' '''Weerribben''', dan is betrokkene ingezetene van het '''Waterschap Velt en Vecht''' (Coevorden) waar het dorp Zuidwolde onder valt en van het '''Waterschap Reest en Wieden''' (Meppel) waar de kavel grond in de Weerribben onder valt.

Er bestaan '''twee''' grote '''categorieën''': '''gebouwd''' en '''ongebouwd'''.
 De gebouwde categorie: iedereen die een huis heeft en ongebouwd is bijvoorbeeld de agrariër met een akker en of weiland.

In het verleden kwam het voor dat sommige bewoners van een huis of woonboot '''geen ingeland waren, omdat het huis buitendijks stond'''. Het '''[[waterschap]]''' of '''hoogheemraadschap''' had in dat geval dan geen dijk te onderhouden om het huis tegen een mogelijke overstroming te beschermen.

'''Ingeland zijn betekent ook belastingplichtig zijn'''. Als '''overheidsorgaan, dat op gelijke hoogte staat als de gemeente''', mag een '''[[waterschap]]''' of '''hoogheemraadschap''' '''belasting heffen'''.

De '''ingeland''' heeft dan op zijn beurt weer '''kiesrecht voor het algemeen bestuur van het waterschap'''. Het algemeen bestuur kiest hieruit zelf weer '''een dagelijks bestuur'''.

[[Bestand:DBWF2023.jpeg|450×302px|link=]]
Dagelijks bestuur mei 2023 (foto:Wetterskip Fryslân)

 Sinds de ‘Waterschapswet’ van 1992 en de daarop volgende waterschapsverkiezingen van 1995 heeft '''de politiek zijn intrede gedaan''' binnen het bestuur en wordt er basis van lijsten gekozen, de meeste '''kandidaten zijn verbonden aan een politieke partij'''.
 Omdat de '''opkomst''' bij deze, '''schriftelijke bestuursverkiezing''' al jarenlang '''uitzonderlijk laag''' is, is de vraag hoe lang de ingeland het bestuur nog kan kiezen.
Er moet worden geconstateerd dat er de laatste jaren in de pers en media meer belangstelling en aandacht ontstaat voor de waterschapsverkiezingen, ook al omdat de politieke partijen steeds meer belangstelling krijgen voor dit bestuurslichaam.

Een alternatief, dat door de politiek wel eens wordt aangedragen, kan zijn, dat de verkiezing overgelaten wordt aan de gemeenteraden.

Als dat zou gaan gebeuren, zal er sprake zijn van een '''getrapte verkiezing'''. De stemgerechtigde inwoner kiest de gemeenteraad van zijn/ haar gemeente en vervolgens kiest de gemeenteraad, in de praktijk zullen dit de gemeenteraden zijn van alle gemeenten die in het werkgebied van een waterschap liggen, het '''algemeen bestuur'''.

[[Bestand:ABWF2023.jpg‎|450×299px|link=]]
Algemeen bestuur maart 2023

Foto: Omrop Fryslân

'''De stemgerechtigde ingeland heeft naast actief ook passief kiesrecht'''. Evenals lid voor de gemeenteraad kan iemand zich kandidaat stellen voor een bestuurszetel in het '''[[waterschap]]'''.

 
[[Category:Waterbeheer]]

Bestand:ABWF2023.jpg

2023-07-03T20:52:21Z

Bert Lems: Algemeen Bestuur WF 2023

== Beschrijving ==
Algemeen Bestuur WF 2023

Ingeland

2023-07-03T20:49:57Z

Bert Lems:

Iedere '''Nederlander''' is ingeland van een '''waterschap''' of een '''hoogheemraadschap'''.

Eigenlijk kan de betekenis van ingeland nog het beste opgevat worden als: '''geregistreerd bij'''.
 In '''[[Fryslân]]''' is dat het '''[[Wetterskip Fryslân]]''' (Leeuwarden).
 Iemand die in Friesland woont en bezittingen heeft, buiten het werkgebied van het '''[[Wetterskip Fryslân]]''', is voor dat bezit '''ook ingeland van een ander waterschap'''.
 Bijvoorbeeld: er woont iemand in '''Zuidwolde''' (Dr), en deze inwoner heeft '''een perceel grond in de''' '''Weerribben''', dan is betrokkene ingezetene van het '''Waterschap Velt en Vecht''' (Coevorden) waar het dorp Zuidwolde onder valt en van het '''Waterschap Reest en Wieden''' (Meppel) waar de kavel grond in de Weerribben onder valt.

Er bestaan '''twee''' grote '''categorieën''': '''gebouwd''' en '''ongebouwd'''.
 De gebouwde categorie: iedereen die een huis heeft en ongebouwd is bijvoorbeeld de agrariër met een akker en of weiland.

In het verleden kwam het voor dat sommige bewoners van een huis of woonboot '''geen ingeland waren, omdat het huis buitendijks stond'''. Het '''[[waterschap]]''' of '''hoogheemraadschap''' had in dat geval dan geen dijk te onderhouden om het huis tegen een mogelijke overstroming te beschermen.

'''Ingeland zijn betekent ook belastingplichtig zijn'''. Als '''overheidsorgaan, dat op gelijke hoogte staat als de gemeente''', mag een '''[[waterschap]]''' of '''hoogheemraadschap''' '''belasting heffen'''.

De '''ingeland''' heeft dan op zijn beurt weer '''kiesrecht voor het algemeen bestuur van het waterschap'''. Het algemeen bestuur kiest hieruit zelf weer '''een dagelijks bestuur'''.

[[Bestand:DBWF2023.jpeg|450×302px|link=]]
Dagelijks bestuur mei 2023 (foto:Wetterskip Fryslân)

 Sinds de ‘Waterschapswet’ van 1992 en de daarop volgende waterschapsverkiezingen van 1995 heeft '''de politiek zijn intrede gedaan''' binnen het bestuur en wordt er basis van lijsten gekozen, de meeste '''kandidaten zijn verbonden aan een politieke partij'''.
 Omdat de '''opkomst''' bij deze, '''schriftelijke bestuursverkiezing''' al jarenlang '''uitzonderlijk laag''' is, is de vraag hoe lang de ingeland het bestuur nog kan kiezen.
Er moet worden geconstateerd dat er de laatste jaren in de pers en media meer belangstelling en aandacht ontstaat voor de waterschapsverkiezingen, ook al omdat de politieke partijen steeds meer belangstelling krijgen voor dit bestuurslichaam.

Een alternatief, dat door de politiek wel eens wordt aangedragen, kan zijn, dat de verkiezing overgelaten wordt aan de gemeenteraden.

Als dat zou gaan gebeuren, zal er sprake zijn van een '''getrapte verkiezing'''. De stemgerechtigde inwoner kiest de gemeenteraad van zijn/ haar gemeente en vervolgens kiest de gemeenteraad, in de praktijk zullen dit de gemeenteraden zijn van alle gemeenten die in het werkgebied van een waterschap liggen, het '''algemeen bestuur'''.

[[Bestand:.jpg‎|450×299px|link=]]
'’'Het algemeen bestuur van Wetterskip Fryslân'''

'''De stemgerechtigde ingeland heeft naast actief ook passief kiesrecht'''. Evenals lid voor de gemeenteraad kan iemand zich kandidaat stellen voor een bestuurszetel in het '''[[waterschap]]'''.

 
[[Category:Waterbeheer]]

Bestand:DBWF2023.jpeg

2023-07-03T20:31:03Z

Bert Lems: Dagelijks bestuur WF mei 2023

== Beschrijving ==
Dagelijks bestuur WF mei 2023

Keerdeuren

2023-03-02T07:34:26Z

Bert Lems:

[[bestand:Keerdeuren.pdf|880px|page=1]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|880px|page=2]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|880px|page=3]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|880px|page=4]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|880px|page=5]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|880px|page=6]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|880px|page=7]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|880px|page=8]]

Keerdeuren.pdf

2023-03-01T20:31:42Z

Bert Lems: Bert Lems heeft pagina Keerdeuren.pdf hernoemd naar Keerdeuren

#DOORVERWIJZING [[Keerdeuren]]

Keerdeuren

2023-03-01T20:31:42Z

Bert Lems: Bert Lems heeft pagina Keerdeuren.pdf hernoemd naar Keerdeuren

[[bestand:Keerdeuren.pdf|970px|page=1]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|970px|page=2]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|970px|page=3]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|970px|page=4]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|970px|page=5]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|970px|page=6]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|970px|page=7]]
[[bestand:Keerdeuren.pdf|970px|page=8]]

Colleges van Jaap van Raaij

2023-03-01T20:29:49Z

Bert Lems:

'''Jaap van Raaij'''
(in bewerking aug 2021)

In de loop der jaren heeft '''Jaap van Raaij''' voor de '''informatievoorziening aan de vrijwilligers''' een aantal '''colleges''' samengesteld.
 De colleges werden verstuurd als bijlage bij de interne nieuwsbrief Gemail.

Zij kunnen '''via onderstaande titels''' geopend en '''gelezen''' worden. De colleges zullen zo spoedig mogelijk worden aangevuld en gaandeweg met de overige Wiki Wouda pagina's worden geïntegreerd.

<ul>
<li>'''[[Bouwwijze en inrichting]]'''
<li>[[Werking Condensor en storing oktober 2016|'''Werking Condensor en storing oktober 2016''']]
<li>'''[[Ketelvoedingwater]]'''
<li>'''[[Ketelvoedingwaterpompen]]'''
<li>'''[[Verzoeting IJsselmeer]]'''
<li>'''[[Bemalingspompen]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 1]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 2]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 3]]'''
<li>'''[[Schoorsteen/Artikelen in PDF formaat]]'''
<li>[[Werking van de blackfluit|'''Werking van de blackfluit''']]<li>'''[[Keerdeuren.pdf|Keerdeuren]]''' 

[[Category:Overig]]

Keerdeuren

2023-03-01T20:29:12Z

Bert Lems:

Werking Condensor en storing oktober 2016

2023-03-01T20:26:51Z

Bert Lems:

[[bestand: Defecte condensor.pdf|970px|page=1]]
[[bestand: Defecte condensor.pdf|970px|page=2]]
[[bestand: Defecte condensor.pdf|970px|page=3]]
[[bestand: Defecte condensor.pdf|970px|page=4]]
[[bestand: Defecte condensor.pdf|970px|page=5]]

Colleges van Jaap van Raaij

2023-03-01T20:23:32Z

Bert Lems:

'''Jaap van Raaij'''
(in bewerking aug 2021)

In de loop der jaren heeft '''Jaap van Raaij''' voor de '''informatievoorziening aan de vrijwilligers''' een aantal '''colleges''' samengesteld.
 De colleges werden verstuurd als bijlage bij de interne nieuwsbrief Gemail.

Zij kunnen '''via onderstaande titels''' geopend en '''gelezen''' worden. De colleges zullen zo spoedig mogelijk worden aangevuld en gaandeweg met de overige Wiki Wouda pagina's worden geïntegreerd.

<ul>
<li>'''[[Bouwwijze en inrichting]]'''
<li>[[Werking Condensor en storing oktober 2016|'''Werking Condensor en storing oktober 2016''']]
<li>'''[[Ketelvoedingwater]]'''
<li>'''[[Ketelvoedingwaterpompen]]'''
<li>'''[[Verzoeting IJsselmeer]]'''
<li>'''[[Bemalingspompen]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 1]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 2]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 3]]'''
<li>'''[[Schoorsteen/Artikelen in PDF formaat]]'''
<li>[[Werking van de blackfluit|'''Werking van de blackfluit''']]<li>[[Keerdeuren.pdf|'''Keerdeuren''']] 

[[Category:Overig]]

Keerdeuren

2023-03-01T20:22:26Z

Bert Lems: Nieuwe pagina aangemaakt met '970px'

[[bestand:Keerdeuren.pdf|970px]]

Bestand:Keerdeuren.pdf

2023-03-01T20:16:34Z

Bert Lems:

Colleges van Jaap van Raaij

2023-03-01T20:08:22Z

Bert Lems:

Stoomvoedingspompen

2023-03-01T18:46:28Z

Bert Lems:

(Deze pagina is nog in bewerking, maart 2023)

'''De stoomvoedingspompen van het ir. D.F. Woudagemaal'''.

In het '''[[ir. D.F. Woudagemaal]]''' worden '''oorspronkelijk twee stoomvoedingspompen''' opgesteld. Het zijn de pompen '''waarmee het ketelvoedingswater in de ketels wordt geperst''', ook in de vorm van suppletiewater dat dient om '''de hoeveelheid in stoom omgezet water weer aan te vullen'''.

Er zijn in de loop van het stoomtijdperk '''heel veel in aard en ontwerp van elkaar verschillende voedings(stoom)pompsystemen en voedingstoestellen''' toegepast, van zeer eenvoudige tot de ingenieuze en gecompliceerd werkende, vaak automatische pompmachines.

De in het gemaal toegepaste stoompompen waren van het '''Worthington-type'''. Zij pompten '''het voedingswater''' '''uit de beide voedingswaterbakken''' en '''persten het vervolgens in de ketels'''. De twee Worthington-stoompompen konden gezamenlijk of afzonderlijk werken op een stel afsluiters, dat verbinding gaf met de verdere '''persleidingen'''. Het gebruik van '''twee pompen is een wettelijk vereiste'''; voorgeschreven in de Stoomwet.

'''De Worthington-pomp'''
 De '''Worthintonpomp''' behoort tot de groep pompstoomwerktuigen die '''geen vliegwiel''' bezitten.

[[Bestand:Worth_p_stoom_fig_172_k.JPG|500×299px|link=]]

Deze groep bezit steeds '''een pompcilinder en een stoomcilinder''', waarvan de '''beide zuigers door een stang rechtsreeks met elkaar zijn verbonden'''. De stoomtoevoer aan de voor- en achterkant van de stoomzuiger kan dus '''niet meer''' door een schuif vanaf '''een vliegwiel-hoofdas''' worden geregeld.

Men lost dit probleem op volgens '''het principe: de schuif wordt door stoom gedreven'''.
 Daarbij wordt '''de schuif via een hulpzuiger''' bewogen. Deze '''schuif regelt de beweging van de hoofdstoomzuiger'''. Het hulpschuifje voor de hulpzuigerbeweging wordt weer bewogen '''via een hefboom op de drijfstang van de hoofdzuiger'''. Hulpzuiger en hefboomconstructie geven '''voldoende vertraging en synchronisatie voor een juiste slag van de hoofdzuiger'''.

'''Worthington''' voorziet de stoompomp '''vervolgens van twee stoom- en pompcilinders''', iedere '''stoomcilinder is voorzien van een bakschuif met volle stoomvulling''', op een manier, dat '''de ene zuigerstand de schuifbeweging van de tweede stoomcilinder uitvoert en omgekeerd'''. Een pomp met een dergelijk '''dubbelsysteem''' noemt men ook vaak een '''duplex-stoomvoedingspomp''', waarvan het Worthingtontype de bekendste is.

[[Bestand:Worth_p_stoom_fig_173_k.JPG|500×274px|link=]]

'''Schema van de schuifbeweging'''
 De schuifspiegel heeft '''vier kanalen''', waarvan '''de beide buitenste inlaat-''', '''de beide binnenste uitlaatkanalen''' voor de stoom zijn. De '''zuigerslag''' is '''begrensd''', doordat '''de zuiger tegen het einde van de slag over het uitlaatkanaal heen loopt''', de '''stoomuitlaat daarmee afsluit''', bij verder doorlopen de in de cilinder '''opgesloten stoom comprimeert''' en tenslotte '''door de daardoor ontstane tegendruk stilstaat'''. De '''beweging van de zuigerstang op de de bijbehorende schuif''' wordt aan één kant '''door een hefboom''' van de eerste, aan de andere kant door een hefboom van de tweede soort '''overgebracht'''. De schuif is niet helemaal met haar stang verbonden, maar '''heeft een zekere dode slag'''.

'''In A''' bevindt de zuiger II zich in zijn uiterste stand en staat stil. Schuif I heeft haar rechter uitlaatkanaal geopend, zuiger I beweegt zich daadoor naar links en trekt door zijn hefboom de schuif II naar rechts. In de getekende stand is zuiger I zo ver naar links gekomen, dat hij juist op het punt is, schuif II aan de linkerzijde te doen openen. Terwijl de zuiger I zich verder voortbeweegt, geeft schuif II links verder opening en wordt zuiger II in beweging gebracht, voordat zuiger I het linker kanaal afsluit en ten gevolge van de stoomcompressie van de door hem opgesloten stoom stilstaat.

'''In B''' is de zuiger I aan het einde van zijn slag gekomen en staat stil. Daarvoor heeft heeft hij echter schuif II nog volle toelaat gegeven. Zuiger II beweegt zich naar rechts en de schuifstang I beweegt zich daadoor eveneens naar rechts, d.w.z. in de getekende stand komt juist de rechter zijde van de moer M van de schuifstang, na het doorlopen van de dode slag, aan te liggen tegen de schuif en brengt deze in beweging naar rechts.
Zuiger I staat nog zolang stil, tot zijn inlaatkanaal geopend wordt door de beweging naar rechts van zuiger II.

Dit ogenblik wordt '''weergegeven door C'''. De stand van de zuigers en schuiven ten opzichte van elkaar in C komt overeen met die van de bewegende delen in A. Wordt in A de zuiger II na zijn stilstand door de hem nalopende zuiger I in beweging gebracht, in C brengt de voorlopende zuiger II de tot staan gebleven zuiger I weer in beweging, om daarna aan het einde van zijn slag zelf weer tot stilstand te komen.

[[Bestand:Worthington_k.JPG‎|400×267px|link=]]

Omdat '''bij de Worthingtonpomp iedere zuiger de andere aan de gang brengt voordat hij zelf stilstaat''', kan de '''waterlevering van de pomp niet onderbroken''' worden en heeft er dus een volkomen gedwongen beweging plaats, '''zonder directe afhankelijkheid tussen de beide helften''' van het mechanisme. Op het ogenblik, dat een zuiger de schuif van de andere doet openen, is zijn eigen toelaatkanaal wel geopend, staat hij dus onder volle stoomdruk en wordt de '''schuif''' daardoor '''steeds geopend'''.
 Deze pompen werken '''zeer bedrijfszeker''', '''springen in iedere toestand aan''' en worden '''slechts geregeld, respectievelijk stilgezet, door de stoomtoevoer te knijpen met de hoofdafsluiter'''. Als er zodanig geknepen wordt dat de druk op de stoomzuiger de weerstand op de pompzuiger niet meer kan overwinnen, staat de pomp stil.

'''In het ketelhuis van het ir. D. F. Woudagemaal''' gebruikt men tegenwoordig '''voornamelijk twee elektrische centrifugaalvoedingpompen'''.

[[Bestand:Voedingswaterpomp_k.JPG|400×253px|link=]]

'''Het principe''' van deze pomp wordt getoond in de afbeelding a.
Het '''voedingswater wordt in beweging gebracht door het snel draaiende rad met schoepen''', de '''waaier''' van de '''centrifugaalpomp'''. Het '''water wordt in het hart van de waaier toegevoerd'''. De '''waaier is omgeven door een huis''', waarbij '''de ruimte tussen waaier en huis zich in de draairichting verwijdt''' (in het geval van een slakkenhuis) of door '''een ringvormige ruimte waarin leischoepen zijn aangebracht'''.

[[Bestand:Centr_fug_fig_180_k.JPG|500×336px|link=]]

In beide gevallen '''moet de grote snelheid''' waarmee het water de waaier verlaat geleidelijk teruggebracht worden om de '''snelheid zodoende om te zetten in een zekere druk'''. Voor gewone pompen is één waaier daarbij voldoende, maar '''als men een hoge persdruk moet bereiken''', zoals '''voor het ketelvoedingswater''', schakelt men '''een aantal waaiers achter elkaar''' om een '''pomp zo met meerdere trappen''' te construeren.

[[Bestand:Centr_fug_fig_181_k.JPG|500×535px|link=]]

Het schema geeft een pomp weer met '''drie trappen'''. Na het verlaten van de eerste waaier wordt het water naar de tweede geleid en daarna naar de derde. '''Met drie waaiers wordt zo een drie keer zo hoge druk ontwikkeld als met één waaier'''. '''Het aantal omwentelingenis hierbij''' uiteraard '''steeds gelijk'''. Door het toepassen van '''speciale leischoepen''', die ervoor zorgen dat de '''omloop van het water zo gunstig mogelijk''' verloopt, kan men '''de druk opvoeren tot 80% of meer''', al naar gelang '''de capaciteit van de pomp en elektromotor'''.

Het '''hoge aantal omwentelingen''' van deze elektromotor maakt deze '''pomp geschikt om direct met de motor''' '''te worden gekoppeld'''. De centrifugaalpomp heeft een '''lager nuttig effekt dan de zuigerpomp''', maar de '''gemakkelijke directe aandrijving''' is de reden dat deze pompen later '''veel worden toegepast'''. De centrifugaalpomp leent zich '''ook uitstekend voor directe koppeling met een kleine stoomturbine'''.

'''Voordelen''' van de '''centrifugaalpomp''' zijn de '''grote eenvoud''', een '''kleine kans op storingen''', er is sprake van '''weinig slijtage'''. Ook is er de '''zekerheid''' dat bij een eventueel pompen tegen een gesloten afsluiter er '''niet een druk ontstaat die de leidingen kunnen laten springen''', omdat '''bij het volle aantal omwentelingen de pompdruk nooit hoger kan worden dan de maximale nominale druk van de pomp'''.
 Door '''de afsluiter in de persleiding te knijpen kan men de hoeveelheid afgegeven water, binnen ruime grenzen dan ook goed regelen'''. '''Voor warm water is de pomp even goed bruikbaar als bij koud water'''.
 Het is wel zo dat de centrifugaalpomp '''het warme water minder goed aanzuigt'''. Daarom moet men '''zorgen voor een goede toeloop van dit warme water (b.v. uit een hoger gelegen bak)'''. Het gevaar is n.l. dat bij het aanzuigen de druk zo wordt verlaagd dat het hete water zijn overeenkomstige kooktemperatuur bereikt en de pomp dus waterdamp zou kunnen aanzuigen, waardoor hij zou afslaan.

Naast de pompinstallaties van het ir. D.F. Woudagemaal zijn er vele andere pompsystemen ontwikkeld:
 bijvoorbeeld '''de stoomvoedingspomp van Weir '''.
 Zie hiervoor ook: '''[http://www.rottine.info/index.php/Stoompompen_en_Elektrische_pompen Stoompompen en elektrische pompen bij NV Halbertsma te Grou]'''
 
 
 [[Bestand:Centr_fug_Woudagemaal_k.JPG|500×333px|link=]]

'''Bij de samenstelling van deze tekst met afbeeldingen werd gebruik gemaakt van:'''
 '''Stoom, uitgave der Vereeniging Krachtwerktuigen, Groningen 1929 en 1942'''

 
[[Category:Techniek in ketelhuis en rookgasafvoer]]

Colleges van Jaap van Raaij

2023-03-01T18:39:48Z

Bert Lems:

Werking Condensor en storing oktober 2016

2023-03-01T18:26:17Z

Bert Lems: Nieuwe pagina aangemaakt met '970px'

[[bestand: Defecte condensor.pdf|970px]]

Colleges van Jaap van Raaij

2023-03-01T18:25:25Z

Bert Lems:

'''Jaap van Raaij'''
(in bewerking aug 2021)

In de loop der jaren heeft '''Jaap van Raaij''' voor de '''informatievoorziening aan de vrijwilligers''' een aantal '''colleges''' samengesteld.
 De colleges werden verstuurd als bijlage bij de interne nieuwsbrief Gemail.

Zij kunnen '''via onderstaande titels''' geopend en '''gelezen''' worden. De colleges zullen zo spoedig mogelijk worden aangevuld en gaandeweg met de overige Wiki Wouda pagina's worden geïntegreerd.

<ul>
<li>'''[[Bouwwijze en inrichting]]'''
<li>[[Werking Condensor en storing oktober 2016]]
<li>'''[[Ketelvoedingwater]]'''
<li>'''[[Ketelvoedingwaterpompen]]'''
<li>'''[[Verzoeting IJsselmeer]]'''
<li>'''[[Bemalingspompen]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 1]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 2]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 3]]'''
<li>'''[[Schoorsteen/Artikelen in PDF formaat]]'''
<li>[[Werking van de blackfluit|'''Werking van de blackfluit''']] 
[[Category:Overig]]

Bestand:Defecte condensor.pdf

2023-03-01T18:20:31Z

Bert Lems:

Colleges van Jaap van Raaij

2023-03-01T18:18:57Z

Bert Lems:

'''Jaap van Raaij'''
(in bewerking aug 2021)

In de loop der jaren heeft '''Jaap van Raaij''' voor de '''informatievoorziening aan de vrijwilligers''' een aantal '''colleges''' samengesteld.
 De colleges werden verstuurd als bijlage bij de interne nieuwsbrief Gemail.

Zij kunnen '''via onderstaande titels''' geopend en '''gelezen''' worden. De colleges zullen zo spoedig mogelijk worden aangevuld en gaandeweg met de overige Wiki Wouda pagina's worden geïntegreerd.

<ul>
<li>'''[[Bouwwijze en inrichting]]'''
<li>Werking Condensor en storing oktober 2016
<li>'''[[Ketelvoedingwater]]'''
<li>'''[[Ketelvoedingwaterpompen]]'''
<li>'''[[Verzoeting IJsselmeer]]'''
<li>'''[[Bemalingspompen]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 1]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 2]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 3]]'''
<li>'''[[Schoorsteen/Artikelen in PDF formaat]]'''
<li>[[Werking van de blackfluit|'''Werking van de blackfluit''']] 
[[Category:Overig]]

Werking van de blackfluit

2023-03-01T17:55:08Z

Bert Lems:

Onderstaande uitleg over de black-fluit is gedeeltelijk overlappend met [[Peilglazen|'''Peilglazen''']]

[[bestand: werking van de blackfluit.pdf|968px]]

Werking van de blackfluit

2023-03-01T17:54:12Z

Bert Lems:

Onderstaande uitleg over de blackfluit is gedeeltelijk overlappend met [[Peilglazen|'''Peilglazen''']]

[[bestand: werking van de blackfluit.pdf|968px]]

Werking van de blackfluit

2023-03-01T17:53:58Z

Bert Lems:

Onderstaande uitleg over de blackfluit is gedeeltelijk overlappend met [[Peilglazen]]

[[bestand: werking van de blackfluit.pdf|968px]]

Werking van de blackfluit

2023-03-01T17:52:55Z

Bert Lems:

Onderstaande uitleg over de blackfluit is gedeeltelijk overlappend met Peilglazen

[[bestand: werking van de blackfluit.pdf|968px]]

Het geheel olievrijmaken van voedingwater

2023-03-01T07:19:55Z

Bert Lems:

Deze lezing is indertijd afgedrukt in De Ingenieur nummer 45 van 1918.<ref>Dijxhoorn, J.C. (1918). Het geheel olievrijmaken van voedingwater. ''De Ingenieur, jaargang 33 (nummer 45), pagina 877-808.'' Geraadpleegd op Delpher op 28-02-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2940063:mpeg21:0001</ref>
Een naschrift is in het daaropvolgende nummer geplaatst.<ref>Dijxhoorn, J.C. (1918). Het geheel olievrijmaken van voedingwater. ''De Ingenieur, jaargang 33 (nummer 46), pagina 904.'' Geraadpleegd op Delpher op 28-02-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2940064:mpeg21:0001</ref>

----


Het geheel olievrijmaken van voedingwater.


Mededeeling in de vergadering der Afdeeling voor Werktuig- en
Scheepsbouw van het Kon. Instituut van Ingenieurs
van 14 September 1918,

Door het lid
prof. ir. J.C. Dijxhoorn.

(Met afbeeldingen.)

In dezen kring, waar zoo velen uit de practijk aanwezig
zijn, behoef ik het groote voordeel van volkomen zuiver
voedingwater voor onze stoomketels niet uiteen te zetten.
Wij allen zullen daaraan wel de voorkeur geven boven water,
dat door de een of andere scheikundige bewerking geschikt
gemaakt is voor voedingwater, omdat men hierbij toch er
van afhankelijk blijft of deze bewerking door het personeel
ten allen tijde volkomen juist zal worden toegepast.

Bij het gebruik van zuigerwerktuigen met oppervlak-condensatie
is de cylinderolie in het condensatiewater onze vijand.
Met betrekking tot het doelmatig afscheiden van deze olie
heeft men de grootste ervaring bij scheepsmachines. Zooals
u allen bekend is, wordt daarbij steeds het systeem gevolgd,
dat de olie uit het condensatiewater wordt afgescheiden.
Het afscheiden der olie uit den stoom, hetgeen wel geschiedt
bij land-installaties, wilde ik heden laten rusten. Wellicht
heb ik later nog eens gelegenheid daarop terug te komen,
doch aan boord scheidt men de olie altijd af uit het condensatiewater
en daartoe wilde ik mij heden bepalen.

[[Bestand:Ingeneur 1918, 45 - fig 1.jpg|miniatuur|rechts|rechtop=1.5|Fig. 1. Bak tot het afscheiden van olie uit voedingwater. Voorreiniging.]]
Voor deze afscheiding gebruiken wij:
# bakken met doelmatige schotten, waartusschen het water beurtelings omhoog en omlaag beweegt en daarbij telkens oliedeeltjes achterlaat;
# cokesfilters, waarbij de oliedruppeltjes zich voor een deel aan de oppervlakte van de cokes hecht;
# persfilters, waarin het oliehoudend water door filterdoeken wordt geperst.

Deze middelen geven wel resultaat, doch het gelukt in de
practijk niet het water volkomen olievrij te verkrijgen.

Met een goed ingerichten bak met schotjes brengt men
het eigenlijk het verste. Fig. 1 vertoont den bak, dien ik
in het laboratorium voor werktuigkunde gebruik voor het
water uit den oppervlak-condensor van de scheepsmachine.
De grootste hoeveelheid der olie scheidt men door het verschil
in soortelijk gewicht ten opzichte van water af en wel
als een bruin schuim; doch er blijft in het water, ook na
de meest zorgvuldige reiniging in een goed ingerichten bak,
nog een witte nevel over van oliedeeltjes, die niet meer gaan
boven drijven.

Laat men zulk water één, of meer weken staan, dan blijft
het onveranderd: water met een olie-emulsie. Laat ik het
nu maar met melkwater vergelijken, al is de kleur dan ook
die van zeer, zeer verdunde melk. Filtreert men dit melkwater
door filterdoek van welken aard ook, dan gaat het
bijna onveranderd er door. Ik heb dit met allerlei soorten
doek beproefd. De grootte der oliedeeltjes heb ik onder een
microscoop gemeten: ze zijn van een orde van grootte van
{{sfrac||1|1000}} m.M. Het kan dus niet verwonderen, dat dit witte oliewater
ook door filtreerpapier vrij wel onveranderd doorgaat.

Men kan dit wel iets verbeteren door bijvoegingen van
verschillenden aard, maar die wilde ik nu juist vermijden,
want iedere bijzondere stof, die men bijvoegt, geeft verontreiniging
van het ketelwater of moet weer uitgefiltreerd
worden.

Een machinistenmiddel om meer olie uit te filtreeren is
dat men soda of anders ook een klein weinig zeewater
bijvoegt, hetgeen men natuurlijk zeer ongaarne doet en dat
bovendien nog slechts dan een kleine verbetering geeft ten
opzichte van het filtreeren. Een ander middel, uit Zwitserland
afkomstig, is dat men het water goed mengt met pijpaarde
en dan filtreert. Men heeft dan groote zandfilters
noodig, die telkens reiniging vereischen en hoewel men aldus
een bevredigend resultaat krijgt, is dit middel toch niet
practisch, vooral niet aan boord van schepen.

Nu houde men in het oog, dat de hoeveelheid olie, die
zich per liter er in bevindt, wel klein is; doch wanneer het
water in een ketel verdampt, dan kan die olie toch op
bedenkelijke wijze accumuleeren.

De reden dat deze oliedeeltjes zich niet tot grootere druppeltjes
vereenigen is, dat ze electrisch geladen zijn, alle met
hetzelfde teeken; ze zijn geïoniseerd. Daardoor stooten de
kleine oliedeeltjes elkaar onderling af. Dit kan men onder
het microscoop heel goed waarnemen. Brengt men dan twee
pooltjes in het water, dat men bezichtigt, dan ziet men alle
deeltjes langzaam maar geregeld naar dezelfde pool bewegen.

Het middel om deze gelijke lading aan de kleine oliedeeltjes
te ontnemen is — het ligt misschien niet zoo geheel
voor de hand — dat men het water eenige oogenblikken
aan een electrischen stroom blootstelt. Hetzelfde water, dat
te voren door een filtreerpapier in een trechter wit gekleurd
doorliep, vloeit dan kristalhelder door.

Hiervan heb ik nu gebruik gemaakt.

[[Bestand:Ingeneur 1918, 45 - fig 2.jpg|miniatuur|gecentreerd|rechtop=1.8|Fig. 2 Toestel tot electriseering.]]

Gelijkstroom met een spanning van 110 volt wordt aangesloten
en wel de eene pool op een staaf, die midden in een horizontaal
gedeelte van de voedingwaterpijp is opgehangen
(fig. 2); de andere pool, de nulleider wordt met den pijpwand in
verbinding gebracht en dus aan aarde gelegd.

Onmiddellijk voorbij deze zeer eenvoudige electriseerinrichting
passeert het water een gewone persoliefilter (fig. 3),
zooals aan boord veelal gebruikelijk, met kousen van filterdoek,
gebonden over geperforeerde pijpen, zoodanig dat het
water door het doek wordt geperst en binnen door deze pijpen
wordt afgevoerd. Zooals bekend kan men dan in een kleine
ruimte een vrij groot filteroppervlak onderbrengen.

Ik zeide reeds, dat ik verschillende soorten filterdoek heb
beproefd. Filterdoek van speciale leveranciers, filterdoek, dat
eenigszins op de stof van badhanddoeken leek, enz.; doch de
ondervinding leerde, dat daarmede vrijwel geen olie uit het
melkwater werd afgescheiden. Werkt het reservoir, waarin
bruine olie wordt afgescheiden, werkelijk goed, dan werkt
dit gewone filterdoek niets uit, of het water geëlectriseerd is
of niet.

[[Bestand:Ingeneur 1918, 45 - fig 3.jpg|miniatuur|links|rechtop=1.3|Fig. 3. Persfilter voor oliehoudend voedingwater. Tweede reiniging.]]
Ik nam ten slotte laken — gewoon biljartlaken — en toen
had ik succes. Niet toen het water niet geëlectriseerd was;
toen ging de witte olie onveranderd door, ook door biljartlaken;
doch wanneer het water tevoren wordt geëlectriseerd
dan ie het doorgeperste water kristalhelder. Het is volkomen
olievrij.

Men behoeft niet bevreesd te zijn, dat dit laken nu bijzonder
dikwijls uitgewasschen behoeft te worden, want de groote
hoeveelheid olie, de bruine olie, is in het reservoir afgescheiden.
Alleen de kleine hoeveelheid witte olie wordt tegengehouden
door het laken en maakt dit bruin. Een manometer geeft
aan of het filterdoek nog niet vervuild is.

Men moet echter voorzichtig zijn met de gebruikelijke
constructie van pers-oliefilters (fig. 3). Deze vormt namelijk
een luchtketeltje in de leiding en wanneer het voedingwater
dus eenige lucht bevat, al is het ook weinig, dan verzamelt
die zich in zulke filters en dan gaat de filterwerking gestadig
achteruit.

Het eerste uur werkt het filter wellicht nog goed, maar
daarna wordt het oppervlak, dat water doorlaat, kleiner en
kleiner, omdat hel filterhuis langzamerhand met lucht wordt
gevuld, en de filtersnelheid wordt dus steeds grooter en de
filterwerking ten slotte onvoldoende. Het is dus noodig het
water luchtvrij te maken vóór persfilter gepasseerd wordt.
Dat zal men aan boord, wanneer het water aan een open
voorwarmer wordt ontleend, als vanzelf doen. Hier in het
laboratorium heb ik een luchtafscheidertje in de toevoerleiding
tusschen de pomp en de electriseerinrichting geplaatst: een
eenvoudige vlotterinrichting, die de lucht afvoert, zoodra de
vlotter daalt (fig. 4). Dit had ik hier noodig, omdat het
condensatiewater, dat bij proefnemingen met de scheepsmachine
in het laboratorium gewogen wordt, om het stoomverbruik
te bepalen, van den bak op de bascule wordt afgelaten in
een bak in den kelder, die de bilge vertegenwoordigt. De
lenspomp van de scheepsmachine perst dit water dan verder;
maar zij zuigt uit den aard der zaak veel lucht mee, wanneer
de studenten aan het wegen zijn en de pomp dan telkens
niet voldoende water toegevoerd krijgt.

[[Bestand:Ingeneur 1918, 45 - fig 4.jpg|miniatuur|Fig. 4. Vlotterinrichting tot het afvoeren van lucht.]]
Ten overvloede is de hoogste plaats van het persfilter voorzien
van een luchtkraantje, dat steeds openstaat.

Ik heb de inrichting nu verder zóó gemaakt, dat het water,
dat van het persfilter afvloeit naar een bak in het ketelhuis
eerst een cylinderglas passeert, waar gij u zult kunnen overtuigen,
dat het water kristalhelder, olievrij is, in tegenstelling
met het melkwater, dat uit den bak komt, waar alleen de
bruine olie is afgescheiden.

De geheele zaak is niet nieuw, maar ik heb getracht eenige
bekende zaken zoodanig te combineeren, dat een practisch
geheel ontstond en dat volkomen olievrij water wordt verkregen,
zonder dat volumineuse filterinrichtingen daartoe
noodig zijn, zooals vereischt worden volgens de voorstellen,
die wel van andere zijden zijn gedaan.

U zult in het laboratorium zien, dat de inrichting daar
niet meer plaats vereischt dan de gebruikelijke aan boord
van schepen en het komt mij voor, dat men er in de practijk
met voordeel gebruik van zal kunnen maken.
 
==Naschrift==
Naar aanleiding van verschillende ontvangen vragen zij
ter aanvulling van de beschrijving van de inrichting in het
laboratorium voor werktuigkunde te Delft, in ''De Ingenieur''
van 9 November 1918, No. 45, nog vermeld, dat deze inrichting
bestemd is voor het olievrijmaken van 1500 L. voedingwater
per uur.

==Bronnen, noten en/of referenties==
<references/>

 
[[Category:Publicaties]]

Colleges van Jaap van Raaij

2023-03-01T07:17:57Z

Bert Lems:

'''Jaap van Raaij'''
(in bewerking aug 2021)

In de loop der jaren heeft '''Jaap van Raaij''' voor de '''informatievoorziening aan de vrijwilligers''' een aantal '''colleges''' samengesteld.
 De colleges werden verstuurd als bijlage bij de interne nieuwsbrief Gemail.

Zij kunnen '''via onderstaande titels''' geopend en '''gelezen''' worden. De colleges zullen zo spoedig mogelijk worden aangevuld en gaandeweg met de overige Wiki Wouda pagina's worden geïntegreerd.

<ul>
<li>'''[[Bouwwijze en inrichting]]'''
 ir. D.F. Woudagemaal waterbouwkundig kunstwerk<li>'''[[Ketelvoedingwater]]'''
<li>'''[[Ketelvoedingwaterpompen]]'''
<li>'''[[Verzoeting IJsselmeer]]'''
<li>'''[[Bemalingspompen]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 1]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 2]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 3]]'''
<li>Opvoerwerktuigen 4
<li>'''[[Schoorsteen/Artikelen in PDF formaat]]'''
<li>Steenkolen
<li>Stookolie
<li>Smeersystemen Woudagemaal
<li>[[Werking van de blackfluit|'''Werking van de blackfluit''']]

<li>Zuiggasmotoren

 
[[Category:Overig]]

Werking van de blackfluit

2023-03-01T07:11:31Z

Bert Lems:

[[bestand: werking van de blackfluit.pdf|968px]]

Werking van de blackfluit

2023-03-01T07:06:50Z

Bert Lems:

[[bestand: werking van de blackfluit.pdf|826x1196px|link=]]

Werking van de blackfluit

2023-03-01T07:04:00Z

Bert Lems: Nieuwe pagina aangemaakt met 'rechtop=0,3'

[[bestand: werking van de blackfluit.pdf|center|rechtop=0,3]]

Colleges van Jaap van Raaij

2023-03-01T06:54:07Z

Bert Lems:

'''Jaap van Raaij'''
(in bewerking aug 2021)

In de loop der jaren heeft '''Jaap van Raaij''' voor de '''informatievoorziening aan de vrijwilligers''' een aantal '''colleges''' samengesteld.
 De colleges werden verstuurd als bijlage bij de interne nieuwsbrief Gemail.

Zij kunnen '''via onderstaande titels''' geopend en '''gelezen''' worden. De colleges zullen zo spoedig mogelijk worden aangevuld en gaandeweg met de overige Wiki Wouda pagina's worden geïntegreerd.

<ul>
<li>'''[[Bouwwijze en inrichting]]'''
 ir. D.F. Woudagemaal waterbouwkundig kunstwerk<li>'''[[Ketelvoedingwater]]'''
<li>'''[[Ketelvoedingwaterpompen]]'''
<li>'''[[Verzoeting IJsselmeer]]'''
<li>'''[[Bemalingspompen]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 1]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 2]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 3]]'''
<li>Opvoerwerktuigen 4
<li>'''[[Schoorsteen/Artikelen in PDF formaat]]'''
<li>Steenkolen
<li>Stookolie
<li>Smeersystemen Woudagemaal
<li>[[Werking van de blackfluit]]

<li>Zuiggasmotoren

 
[[Category:Overig]]

Colleges van Jaap van Raaij

2023-03-01T06:53:25Z

Bert Lems:

'''Jaap van Raaij'''
(in bewerking aug 2021)

In de loop der jaren heeft '''Jaap van Raaij''' voor de '''informatievoorziening aan de vrijwilligers''' een aantal '''colleges''' samengesteld.
 De colleges werden verstuurd als bijlage bij de interne nieuwsbrief Gemail.

Zij kunnen '''via onderstaande titels''' geopend en '''gelezen''' worden. De colleges zullen zo spoedig mogelijk worden aangevuld en gaandeweg met de overige Wiki Wouda pagina's worden geïntegreerd.

<ul>
<li>'''[[Bouwwijze en inrichting]]'''
 ir. D.F. Woudagemaal waterbouwkundig kunstwerk<li>'''[[Ketelvoedingwater]]'''
<li>'''[[Ketelvoedingwaterpompen]]'''
<li>'''[[Verzoeting IJsselmeer]]'''
<li>'''[[Bemalingspompen]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 1]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 2]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 3]]'''
<li>Opvoerwerktuigen 4
<li>'''[[Schoorsteen/Artikelen in PDF formaat]]'''
<li>Steenkolen
<li>Stookolie
<li>Smeersystemen Woudagemaal
<li>Werking van de blackfluit

<li>Zuiggasmotoren

 
[[Category:Overig]]

Bestand:Werking van de blackfluit.pdf

2023-03-01T06:49:24Z

Bert Lems:

Onderhoud stoomgemaal

2023-02-21T19:49:12Z

Bert Lems:

(Deze pagina is nog in bewerking, feb 2023)

Aan het '''[[ir. D.F. Woudagemaal]]''' wordt '''planmatig en regelmatig onderhoud''' gepleegd. Zoals bij iedere bedrijfsvoering doen zich bij het gemaal daarnaast ook nog vaak''' kleine problemen''' voor, die meteen moeten worden verholpen om eventueel zo nodig '''later op een rustig moment''' nog eens onderhoudsmatig te kunnen worden aangepakt. Zo is er vrijwel '''altijd wel wat te doen om het gemaal weer klaar te krijgen voor het volgende stormseizoen'''.

Ieder waterschap rekent met een '''stormseizoen dat loopt van 1 oktober tot 1 april'''. In die tussenliggende periode mag er geen regulier onderhoud worden verricht aan een gemaal en dus ook niet aan het '''ir. D.F. Woudagemaal'''. '''Tijdens het stormseizoen moet het gemaal maalvaardig zijn'''.

'''In het verleden''' is er nauwelijks op grote schaal onderhoud verricht aan de bouwdelen onder de waterlijn.

In de jaren negentig van de 20e eeuw is er twee keer '''groot onderhoud''' verricht aan de '''[[schoorsteen]]'''. In 1993 heeft men gewerkt aan de '''binnenzijde van de [[schoorsteen]]''': schoonmaken en het herstel van vervallen metsel- en voegwerk''' voor een totaalbedrag van f 303.192,-.
 Daarna volgde het onderhoud aan de '''buitenzijde van de [[schoorsteen]]''': schoonmaken, voegwerk, ontroesten van het ijzerwerk: de klimbeugels en de bliksemafleider. Totale kosten van deze werkzaamheden: f 317.853,-

'''In 2011''' is het geheel boven de waterlijn gerestaureerd: '''gevels, metsel- en voegwerk en schilderwerk'''.

In de '''zomers van 2012, 2013 en 2014''' vond in en met name rond het bijna 100 jaar oude Woudagemaal '''een unieke restauratie''' plaats.
 Er werden '''zaken onder handen''' genomen '''die in de bestaansgeschiedenis nog niet eerder onder handen zijn genomen''' en die mogelijk en als het goed is '''pas over een kleine honderd jaar weer''' herhaald worden. '''Denk hierbij aan de smeedijzeren hekwerken rond het gemaal, de fundering en de catacomben en niet te vergeten de oorspronkelijke stormvloeddeuren uit 1917'''.

In het '''bezoekerscentrum''' behorende bij het Woudagemaal staat in de '''belevingsexpositie''' een fraai object vol '''interessante informatie over de restauratie'''. Ook op de '''website van het Woudagemaal''' leest en ziet u aan de hand van vele foto's wat er zoal gedaan is in het kader van de restauratie. Hierin onder andere aandacht voor:

<ul>
<li>het herstellen van metsel- en voegwerk,
<li>het herstellen van betonwerk,• staalwerkzaamheden,
<li>smidswerkzaamheden,
<li>restauratie van de stormvloeddeuren,
<li>asbestsanering van de ketels (in een zogenaamd “containment” oftewel onderdruk tent),
<li>bijkomende werkzaamheden.
</ul>

De voorbereidende werkzaamheden bestonden onder andere uit het plaatsen van schotten om in het droge te kunnen werken en het plaatsen van ballastgewicht op de vloeren, zodat deze niet gaan opdrijven door de waterdruk onder de vloeren.

[[Bestand:IMG_2146_stormseizoen_jan_2012_a.jpg|600x400px|link=]]
'''Het Woudagemaal in het stormseizoen, januari 2012. De vloeddeuren van sectie A zijn reeds verwijderd als voorbereiding op de renovatiewerkzaamheden in de zomerperiode. Deze verwijdering heeft dus geen effekt op de maalvaardigheid.'''

[[Bestand:IMG_0156_restauaratie_A_betonblokken.jpg‎|600x450px|link=]]
'''Restauratie van sectie A in 2012: het plaatsen van betonblokken om de vloer niet op te laten drijven bij drooglegging van de sectie'''

Het volgende verslag in beeld en informatie geeft een '''unieke inkijk in de detailconstructie''' van het '''[[ir. D.F. Woudagemaal]]'''.

Grote en kleine onderhoudswerkzaamheden, zoals de restauratiewerkzaamheden in 2012 van '''Sectie A''', zowel aan boezem- als aan zeezijde, moeten dus buiten het stormseizoen om worden verricht en zijn daarom steeds na 1 april van start gegaan en ze moeten dan voor 1 oktober weer zijn afgerond.

[[Bestand:IMG_0157_restauratie_A_drooglegging.jpg|600x432px|link=]]
'''De drooglegging van sectie A in 2012'''

'''Deze restauratie richt zich vooral op de delen onder de waterlijn: sluisdeuren, betonwerk, metsel- en voegwerk'''.

De '''secties B, C en D''' werden daarna op dezelfde wijze gerestaureerd. Hieronder volgt een gedetailleerd verslag:

'''Week 14 van 2013:'''

[[Bestand:14_-_1_k.jpg|400×300px|link=]]
Aan de '''boezemzijde''' worden '''stempels geplaatst tussen de penanten'''. Omdat de waterdruk (ca. 3,5 m) aan de buitenzijde van de penanten blijft, '''moet die druk opgevangen worden zodat de penanten niet door de waterdruk gaan verschuiven'''.

[[Bestand:14-2_k.jpg|400×300px|link=]]
De in 2012 gerestaureerde '''stormvloeddeuren''' van sectie A (oostzijde van het Woudagemaal) worden '''teruggeplaatst'''. Het '''metselwerk''' in deze sectie is gerestaureerd. '''1 deur weegt ca. 14 ton en is 9 meter hoog en 6 meter breed'''.

[[Bestand:14-3_k.jpg|400×300px|link=]]
De '''overige 6 deuren worden gedemonteerd''' en op een '''ponton''' geplaatst. Vervolgens worden de deuren '''getransporteerd naar Kampen''' waar ze worden '''gerestaureerd'''.

[[Bestand:14-4_k.jpg|300×400px|link=]]
Vanwege een '''asbestsanering van de stoomketels''' is voor ketel 3 en 4 is een steiger geplaatst. Hier wordt later plastic op aangebracht, zodat er een '''dichte tent''' ontstaat, waarin '''onderdruk''' gecreëerd wordt. Hierdoor kunnen er geen asbestdeeltjes buiten de tent komen en kan er op een veilige manier het asbest verwijderd worden.

'''Week 15 van 2013:'''

[[Bestand:15-1_k.jpg|400×300px|link=]]
De '''deuren''' die vorige week zijn '''verwijderd''', liggen '''in opslag'''. Hier is goed te zien dat '''een aantal onderdelen van de deuren in slechte staat''' zijn.

[[Bestand:15-2_k.jpg‎|400×300px|link=]]
Een '''windwerk''', zoals deze uit de '''windwerkkasten''' komt. Een windwerk zorgt ervoor '''dat de stormvloeddeuren gesloten en geopend kunnen worden'''. De windwerken worden '''schoon gestraald''' om vervolgens '''beoordeeld''' te worden welke '''delen vervangen''' worden.

[[Bestand:15-3_k.jpg|400×300px|link=]]
'''Ook aan de IJsselmeerzijde worden stempels geplaatst''' om de '''waterdruk op''' te kunnen '''vangen'''.

[[Bestand:15-4_k.jpg|300×400px|link=]]
De '''steiger''' t.b.v. de '''asbestsanering''' van de '''stoomketels 3 en 4''' is voorzien van '''plastic'''. De mensen in de tent werken met '''adembescherming''' om veilig het asbest te kunnen verwijderen.

'''Week 16 van 2013'''

[[Bestand:16-1_k.jpg|400×300px|link=]]
Aan de '''boezemzijde''' zijn de '''schotten geplaatst''' om de '''restauratiewerkzaamheden droog uit te kunnen voeren'''. De schotten zijn voorzien van een rubberband die voor een '''afdichting''' zorgt en het bestaande metselwerk '''beschermt''' tegen beschadiging. Ook zijn de '''betonblokken''' duidelijk te zien, die als '''ballastgewicht''' dienen voor '''de waterdruk onder de vloeren'''. Het water wordt '''geleidelijk weggepompt''' tijdens het '''plaatsen van de betonblokken''', zodat de '''druk op de vloer min of meer gelijk''' blijft.
 In totaal worden er '''bijna 1000''' (400 aan de boezemzijde en 600 aan de IJsselmeerzijde)''' betonblokken''' geplaatst.

[[Bestand:16-2_k.jpg|400×300px|link=]]
De muren worden '''schoongestraald met hoge druk''', zodat beoordeeld kan worden waar restauratiewerkzaamheden moeten worden uitgevoerd. In totaal moet er ca. 3000 m2 metselwerk worden schoongemaakt.

[[Bestand:16-3_k.jpg|400×300px|link=]]
Een muur die is '''schoongestraald'''. De muur in het volgende vak is nog niet schoon gestraald, een groot verschil.

[[Bestand:16-4_k.jpg|400×300|link=]]
Het plaatsen van '''schotten aan de IJsselmeerzijd'''e om de '''restauratiewerkzaamheden droog uit te kunnen voeren'''. Deze schotten zijn '''5 meter hoog en 18 meter''' breed.

'''Week 17 van 2013'''

[[Bestand:17-1_k.jpg|300×400px|link=]]
De '''Boezemzijde''' is '''volledig droog en schoongemaakt'''. Dit is een eerste blik op de muur die normaal gesproken onder water zit. Een '''groot gedeelte van het voegwerk is niet meer aanwezig'''.

[[Bestand:17-2_k.jpg|400×300px|link=]]
De '''IJsselmeerzijde''' wordt '''geleidelijk droog gezet'''. De eerste meter is nu uit het uitstroomkanaal gepompt. '''Door het verschil in waterniveau worden de schotten tegen de muren gedrukt, waardoor deze nagenoeg waterdicht worden afgesloten'''.

'''Week 18 van 2013'''

[[Bestand:18-1_k.jpg|300×400px|link=]]
Een voorbeeld van '''betonschade''' dat te zien is '''op verschillende locaties'''. Deze scheuren zullen hersteld worden.

[[Bestand:18-2_k.jpg|300×400px|link=]]
De '''betonblokken worden geplaatst aan de IJsselmeerzijde'''. Met behulp van een duiker worden deze '''op de juiste plaats gezet, zodat het gewicht goed verdeeld is'''.

[[Bestand:18-3_k.jpg|400×300px|link=]]
'''Diverse trappen zijn geplaatst''' om op een fatsoenlijke en veilige manier '''naar beneden in de instroomkanalen aan de boezemzijde''' te komen.

'''Week 19 van 2013'''

[[Bestand:19-1_k.jpg|400×300px|link=]]
Het '''metselwerk''' wordt '''voorafgaand aan de werkzaamheden beoordeeld''' om te kunnen bepalen '''waar herstelwerkzaamheden plaats moeten vinden'''. Er wordt aangegeven '''welke delen van het voegwerk verwijderd moeten en worden en wat kan blijven zitten'''.

'''Week 20 van 2013'''

[[Bestand:20-1_k.jpg|400×300px|link=]]
'''Schade aan de muur in de kelder''' van het gemaal. Door middel van '''het afkloppen met een hamer op het beton''', worden de '''schadeplekken gevonden'''. Vervolgens worden deze plekken '''open gekapt tot achter de wapening, zodat er een goede reparatie kan plaats vinden'''.

[[Bestand:20-2_k.jpg|400×300px|link=]]
De '''windwerken worden beoordeeld''' nadat ze zijn '''gestraald'''. Een windwerk is bedoeld om de stormvloeddeuren te openen en te sluiten.''' Per windwerk''' wordt '''gekeken welke onderdelen behouden kunnen blijven''' en '''welke onderdelen vervangen moeten worden'''.

[[Bestand:20-3_k.jpg|300×400px|link=]]
'''Diverse gietijzeren onderdelen van de windwerken'''. Deze onderdelen zijn '''nog in goede conditie'''.

[[Bestand:20-4_k.jpg|400×300px|link=]]
'''Ballast''' is '''geplaatst aan de IJsselmeerzijde'''. Door het''' grotere vloeroppervlak''', moet hier '''meer ballast''' worden geplaatst dan aan de boezemzijde.

'''Week 21 van 2013'''

[[Bestand:21-1_k.jpg|300×400px|link=]]
De '''stalen delen van de zuigbuizen''' (aan de boezemzijde), zijn '''gestraald en er is een eerste laag coating aangebracht'''.

[[Bestand:21-2_k.jpg|300×400px|link=]]
'''Nieuwe steunpunten''' worden '''in de muur geplaatst''', op '''exact dezelfde locatie als de oude steunpunten'''. Deze '''steunpunten zijn bedoeld om de krooshekken op hun plaats te houden'''.

[[Bestand:21-3_k.jpg|300×400px|link=]]
De '''klemmen voor de halsbeugels van de stormvloeddeuren worden beoordeeld''' om te bepalen welke restauratiewerkzaamheden uitgevoerd moeten worden. Deze '''beugels houden de stormvloeddeuren op hun plek en worden ook gerestaureerd'''.

[[Bestand:21-4_k.jpg|400×300px|link=]]
Voor de restauratiewerkzaamheden aan de '''IJsselmeerzijde''' worden '''steigers geplaats'''t, zodat alle muren gemakkelijk bereikbaar zijn.

'''Week 22 van 2013'''

[[Bestand:22-1_k.jpg|400x300px|link=]]
Een '''voorbeeld van betonschade''' aan een '''betonnen balk in de kelder''' van het Woudagemaal. Deze wordt gerepareerd.

[[Bestand:22-2_k.jpg|300×400px|link=]]
Een '''taatskuip (een grote bak die tegen een muur wordt geplaatst en leeggepompt om droog te kunnen werken)''' is geplaatst om de '''inlaatconstructie voor de condensoren te kunnen beoordelen en te restaureren'''. De '''inlaten zitten in de middelste penant aan de boezemzijde'''.

[[Bestand:22-3_k.jpg|400×300px|link=]]
De '''stalen inlaatconstructie''' is''' verwijderd''' en deze wordt '''gereinigd, gestraald en gerestaureerd'''.

[[Bestand:22-4_k.jpg|300×400px|link=]]
De '''buizen die het water naar de condensoren leiden'''. De '''inlaatconstructie''' zoals deze op de vorige foto te zien is, '''zorgt ervoor dat een groot gedeelte van bijvoorbeeld takken e.d. niet de condensor bereiken'''.

[[Bestand:22-5_k.jpg|300×400px|link=]]
Eerste '''betonreparatie van de zuigbuizen aan de Boezemzijde'''.

'''Week 23 van 2013'''

[[Bestand:23-1_k.jpg|300×400px|link=]]
'''Onderdelen van een windwerk''' (een machinewerk voor het handmatig openen en sluiten van een schuif) '''voor de omloopriolen aan de IJsselmeerzijde'''. De onderdelen worden '''beoordeeld''' welke te repareren zijn en welke '''vervangen''' moeten worden.

[[Bestand:23-2_k.jpg|400×300px|link=]]
De '''muren aan de IJsselmeerzijde worden gereinigd''' met water, waarna er een '''beoordeling''' plaats vindt welke '''delen opnieuw gevoegd''' moeten worden.

[[Bestand:23-3_k.jpg|300×400px|link=]]
Een '''blik in een (nog onbehandelde) persbuis aan de IJsselmeerzijde'''

'''Week 24 van 2013'''

[[Bestand:24-1_k.jpg|400×300px|link=]]
De '''steunen voor de geleiderollen''' worden '''opnieuw aangebracht'''.
'''Door middel van het frame komen de steunen op de juiste positie''' en kan de geleiderol weer aangebracht worden.

'''Week 25 van 2013'''

[[Bestand:25-1_k.jpg|300×400px|link=]]
De '''steunen voor de stormvloeddeuren''' worden '''opnieuw aangebracht'''. Deze steunen zijn bedoeld om '''de deur op zijn plek''' te houden.

[[Bestand:25-2_k.jpg|300×400px|link=]]
Deze foto toont '''de bestaande steun die volledig gecorrodeerd is'''.

[[Bestand:25-3_k.jpg|400×300px|link=]]
Aan de''' IJsselmeerzijde''' zijn '''grote delen stenen verwijderd''', omdat deze '''beschadigd''' zijn. Er worden weer '''nieuwe stenen aangebracht''' die '''passen bij de originele stenen'''. Deze stenen zijn van een stenenhandelaar afkomstig en worden '''beoordeeld op kwaliteit'''.

[[Bestand:25-4_k.jpg|400×300px|link=]]
'''Ook aan de schoorsteen''' vinden '''op de onderste ring restauratiewerkzaamheden''' plaats. Er worden '''stenen vervangen en voegwerk hersteld'''.

'''Week 26 van 2013'''

[[Bestand:26-1_k.jpg|300×400px|link=]]
I'''n de zuigbuizen aan de Boezemzijde wordt een nieuwe laag beton''' (ca. 7mm) aangebracht door middel van spuiten.

[[Bestand:26-2_k.jpg|400×300px|link=]]
'''Na het betonspuiten ...'''

[[Bestand:26-3_k.jpg|300×400px|link=]]
'''...wordt het beton afgestreken en wordt het glad gestreken.'''

[[Bestand:26-4_k.jpg|400×300px|link=]]
'''In de catacomben''' van het Woudagemaal worden '''voorbereidingen''' getroffen '''voor het aanbrengen van een nieuwe vloer'''. Hier zijn de '''leidingen zichtbaar en de afvoerputjes'''.

[[Bestand:26-5_k.jpg|400×300px|link=]]
'''Aan de IJsselmeerzijde''' zijn de g'''rote gaten van het metselwerk hersteld'''.

[[Bestand:26-6_k.jpg|400×300px|link=]]
'''Aan de IJsselmeerzijde''' wordt '''beton van de persbuizen lokaal verwijderd'''. '''Op sommige plekken is het beton slecht en moet het gerepareerd worden'''.

'''Week 27 van 2013'''

'''In de catacomben van het Woudagemaal''' wordt '''een eerste laag beton aangebracht'''. Hierdoor is de '''kelder in de toekomst beter toegankelijk'''.

[[Bestand:27-2_k.jpg|300×400px|link=]]
Ook wordt er '''wapening aangebracht in de catacomben om de betonvloer voldoende sterkte te geven'''.

[[Bestand:
'''Aan de IJsselmeerzijde''' wordt straks''' een nieuwe peilschaal geplaatst'''.

[[Bestand:
Dit was '''de vorige peilschaal'''.

'''Week 28 van 2013'''

[[Bestand
In de '''catacomben''' wordt de''' tweede en laatste laag beton''' aangebracht.

[[Bestand:
Aan de '''boezemzijde''' wordt de '''voorbereidende werkzaamheden''' uitgevoerd '''om het water weer terug te brengen'''. De''' eerste laag betonblokken is inmiddels verwijderd'''.

[[Bestand:
Ook wordt alles '''opgeruimd en in big-bags geplaatst'''.

[[Bestand:
De '''betonblokken''' worden '''verder verwijderd''' en het '''eerste water wordt alweer teruggebracht'''. Het water wordt '''geleidelijk teruggepompt''', zodat de '''belasting op de vloer grotendeels gelijk blijft en er daardoor geen schade ontstaat aan de vloer'''.

'''Week 29 van 2013'''
Aan de IJsselmeerzijde worden de persbuizen van een laag spuitbeton voorzien.

 
[[Category:Het gemaal in bedrijf]]

Colleges van Jaap van Raaij

2023-02-21T19:30:29Z

Bert Lems:

'''Jaap van Raaij'''
(in bewerking aug 2021)

In de loop der jaren heeft '''Jaap van Raaij''' voor de '''informatievoorziening aan de vrijwilligers''' een aantal '''colleges''' samengesteld.
 De colleges werden verstuurd als bijlage bij de interne nieuwsbrief Gemail.

Zij kunnen '''via onderstaande titels''' geopend en '''gelezen''' worden. De colleges zullen zo spoedig mogelijk worden aangevuld en gaandeweg met de overige Wiki Wouda pagina's worden geïntegreerd.

<ul>
<li>'''[[Bouwwijze en inrichting]]'''
 ir. D.F. Woudagemaal waterbouwkundig kunstwerk<li>'''[[Ketelvoedingwater]]'''
<li>'''[[Ketelvoedingwaterpompen]]'''
<li>'''[[Verzoeting IJsselmeer]]'''
<li>'''[[Bemalingspompen]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 1]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 2]]'''
<li>'''[[Opvoerwerktuigen 3]]'''
<li>Opvoerwerktuigen 4
<li>'''[[Schoorsteen/Artikelen in PDF formaat]]'''
<li>Steenkolen
<li>Stookolie
<li>Smeersystemen Woudagemaal
<li>Zuiggasmotoren

 
[[Category:Overig]]