Takozijl

Uit wiki

Ga naar: navigatie, zoeken

Tot aan de naamgeving ir. D.F. Woudagemaal had het stoomgemaal geen ,,echte" naam.

Het stoomgemaal was gebouwd in opdracht van de provincie Fryslân, het besluit daartoe werd genomen door Provinciale Staten in februari 1913, zie hiervoor de gedenksteen in de zijmuur van de machinehal.

In de volksmond werd het stoomgemaal kort na de opening in 1920 al snel het "stoomgemaal by Teakesyl" (Takozijl) genoemd. Mensen wilden het toch benoemen en noemden het naar de locatie of het dichtstbijzijnde buurtschap. Lemmer was in de jaren 20 van de twintigste eeuw een klein dorp op een paar kilometer afstand van het nieuwe stoomgemaal.
Het buurtschap Teakesyl, met een Israëlitische begraafplaats, lag gevoelsmatig dichterbij omdat er sprake was van lintbebouwing met her en der boerderijen. Teakesyl ligt echter aanzienlijk westelijker dan het stoomgemaal. Het was de plaats van de Middeleeuwse zeesluis, die in 1958 werd afgebroken.

400×301px

Nog steeds is daar een stroomkanaal aanwezig rechtstreeks komend vanaf Sloten, thans wordt deze verbinding gebruikt voor de inlaat van zoet water uit het IJsselmeer door middel van een nieuwgebouwde inlaatsluis Teakesyl.

400×287px

De locatie voor het stoomgemaal werd, om het stoomgemaal te bouwen, niet helemaal toevallig door de ingenieurs uitgekozen .
Vanaf de Grutte Brekken liep de Sylroede naar Lemmer. De Zylroede buigt plm. 300 meter van de toenmalige grindweg, de huidige provinciale weg, af naar het dorp Lemmer.

Bij de aanleg van het ir. D.F. Woudagemaal was de opzet: het deel vanaf de Grutte Brekken kanaliseren, verbreden verdiepen, en door vervolgens een verbinding met de Teroelster kolk te maken, was er zo eenAfwateringskanaal tussen de Grutte Brekken en het stoomgemaal ontstaan, waardoor het water uit de boezem van Fryslân kan worden aangevoerd en door het stoomgemaal kan worden uitgeslagen op de Zuiderzee Na 1932 het gebeurde dit op het IJsselmeer.
Het water dat ingelaten wordt, vanwege grote verdamping en droogte in het voorjaar of de zomer, kan verder zo ook via het stroomkanaal landinwaarts stromen. De Sylroede splitste zich, vanaf dat moment, af van het stroomkanaal en bleef naar Lemmer stromen.

Zo kon het gebeuren dat een groot stoomgemaal naar een klein buurtschap werd genoemd: het stoomgemaal bij Teakesyl of kortweg Teakesyl. Die naam werd ook in de vakliteratuur overgenomen. Iedereen die iets over de beginperiode van het ir. D.F. Woudagemaal wil weten zal moeten zoeken bij stoomgemaal Teakesyl (Takozijl). Deze naam was eigenlijk enigszins misleidend, omdat het stoomgemaal dichter bij Lemmer lag dan by Teakesyl.

200×364px

Pas toen ir. D.F. Wouda in 1947 afscheid nam bij Provinciale Waterstaat van Frriesland werd als blijk van grote waardering voor zijn werk in het belang van de waterhuishouding in Friesland, zijn naam definitief aan het stoomgemaal verbonden. Het stoomgemaal bij Takozijl werd toen ir. D.F. Woudagemaal.

Naamgeving bij kunstwerken of bouwwerken komt veel vaker voor. Meestal werd de dijkgraaf dan voorgedragen als naamgever, in uitzonderlijke gevallen diens vrouw, zoals het stoomgemaal bij Vuren en Dalem in de gelijknamige polders: Constantia Adriana. Maar doorgaans bleef het eenvoudig bij de poldernaam, waar het stoomgemaal voor en in was gebouwd, bijvoorbeeld: het stoomgemaal van de Veenpolder onder Echten, of het stoomgemaal van de Haskerveenpolder.