Schokland

Uit wiki

Ga naar: navigatie, zoeken

Schokland is één van de voormalige eilanden in de eveneens voormalige Zuiderzee De andere eilanden waren: Marken, Urk en Wieringen. Over het ontstaan van de Zuiderzee zie binnenzee en Almere.

Urk en Wieringen waren tot aan de afsluiting van de Zuiderzee nog steeds bewoonde eilanden. In de plannen voor de afsluiting van de Zuiderzee door middel van de Afsluitdijk was ook de inpoldering van de Wieringermeer voorzien en de inpoldering van wat nu de Noordoostpolder is.

Het eiland Schokland kent een wat andere ontwikkeling. Het eiland had in 1858 een afmeting van ruim vier kilometer van noord naar zuid en was zestig op sommige plaatsen iets meer dan tweehonderd meter breed. In dat jaar woonden er bijna zeshonderdvijftig inwoners in verschillende dorpskernen of buurtschappen: Emmeloord, Ens, Middenbuurt en de Zuidbuurt.

600×450px

De ondergang van het eiland werd vooral veroorzaakt door de steeds verder wegzakkende veengrond.
Een deel van het eiland lag, net als Urk, op een keileembult. Deze keileembult is het best te zien vanaf de Domineesweg, waar het eiland toegankelijk is voor gemotoriseerd verkeer.

Het eiland Schokland is in 1996 op de lijst van Werelderfgoederen van Unesco geplaatst. Om die reden is hier een museumdorp van enkele huizen opgebouwd en de NH-kerk is gerestaureerd.
Bij de kerk is een hoogwaterkanon uit Blankenham geplaatst. Bij Blankenham stonden er altijd twee, de andere is daar aan de kolk, als markering van een dijkdoorbraak, blijven staan. Ook is de hele grens van het voormalige eiland in het landschap van de Noordoostpolder gemarkeerd door middel van een wandel-/ fietspad.

Op de noordpunt, waar het voormalige dorp Emmeloord ooit was gelegen, is nu nog een vuurtoren met dienstwoning te zien, op de zuidpunt is Schokkerhaven.

600×453px

De bevolking was afhankelijk van de schrale opbrengst van de hooilanden, de oogst werd naar de stad Kampen gebracht. Verder was er de visvangst op de Zuiderzee.

Omdat de veengrond op het eiland steeds verder inklonk nam het gevaar voor overstromingen steeds meer toe. Noord en Zuid waren soms niet of nauwelijks te bereiken.
De regering nam in 1858 het besluit om het eiland bij wettelijke maatregel voor 30 juni 1859 te ontruimen. Alle bewoners moesten naar een andere plaats verhuizen. Schokland werd op dat moment onderdeel van de gemeente Kampen.
Kampen was bereid om de eilandbewoners op te vangen. Buiten de stad werd een nieuwe woonwijk gebouwd: Brunepe, nu is dat onderdeel van een bedrijventerrein geworden. Van de oorspronkelijke woonwijk is niets bewaard gebleven.

Van de 650 bewoners is niet helemaal goed vast te stellen, waar ze allemaal heen zijn gegaan. Het bevolkingsregister van Schokland vertoont op dit punt hiaten.
Toch kan wel worden gezegd dat een belangrijk deel inderdaad naar de stad Kampen (Brunepe) is gegaan. Voor de Rooms-Katholieke bevolking lag dat anders. Zij hadden weinig keuze, niet in iedere plaats langs de Zuiderzee was een parochie met een eigen kerk. In stad Vollenhove was wel een RK-kerk en uit het bevolkingsregister wordt zichtbaar dat er ruim tweehonderd Schokkers naar Stad Vollenhove zijn gegaan. Op de begraafplaats die naast de weg naar Rollecate ligt staan enkele grafzuilen met namen van Schokkers die daar begraven zijn.
De grootste stroom katholieken is naar Stad Vollenhove gegaan een veel kleiner deel ging naar Volendam.

Niet alle Schokkers hebben weer een nieuw bestaan in Stad Vollenhove gevonden. Enkele tientallen zijn tussen 1880 en 1920 verder getrokken vooral naar de gemeenten Enschede, Hellendoorn, Lonneker en Losser en net over de grens Gronau om daar in één van de nieuwe textielfabrieken te gaan werken. Verder zal het van de houding van Schokkers hebben afgehangen, of zij een nieuw bestaan op hebben weten te bouwen, waar zij de kost mee konden verdienen. Ook vanuit Vollenhove werd op de Zuiderzee gevist. In de historische haven van Urk ligt de VN 89, een platbodem die tot 1917 door voormalige Schokker vissers is gebruikt.

600×284px

Na de ontruiming van het eiland is de RK-kerk afgebroken en weer in Ommen opgebouwd. Echter ook in Ommen groeide de gemeente, zodat de voormalige kerk van het eiland te klein werd en vervangen is door een nieuwe en grotere. Enkele van de kerkelijke bezittingen zijn overgebracht naar de parochiekerk in Stad Vollenhove.