Noord-Holland

Uit wiki

Ga naar: navigatie, zoeken

De provincie Noord-Holland is in 1839 ontstaan door het opsplitsen van Holland in Noord-Holland en Zuid-Holland.

350×599px

Thans loopt er een bestuurlijk onderzoek om Noord-Holland samen te voegen met de provincies Flevoland (ontstaan in 1986) en Utrecht (één van de zeven gewesten).

In Noord-Holland liggen veel Hollandse steden die bepalend zijn geweest voor de Vaderlandse geschiedenis: Amsterdam is de hoofdstad van het Koninkrijk der Nederlanden, Haarlem is de hoofdplaats van de provincie. Alkmaar is de plaats waar de ,,Victorie" in 1573 begon.

In Noord-Holland liggen drie steden die een eigen kamer van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) kenden: Amsterdam, Enkhuizen en Hoorn. De VOC heeft van 1602 tot 1795 bestaan en wordt wel de eerste wereldspeler van formaat genoemd. Naast de de Kaap de Goede Hoop in Zuid-Afrika had de VOC tal van handelsposten en nederzettingen in het Verre Oosten (China, India en Japan), alles vanwege de handel in specerijen, koffie en thee.

In de drie steden herinneren de gebouwen nog aan deze VOC geschiedenis: in Enkhuizen aan de Wierdijk, het pand, waarin nu het Binnenmuseum van het Zuiderzeemuseum is ondergebracht. In Hoorn staat het standbeeld van Jan Pietersz. Coen, een roemruchte Gouverneur Generaal die niet te beroerd was om als het ,,niet goedschiks ging, dan maar kwaadschiks tot zijn doel te komen".

500×375px


In Amsterdam zijn meer gebouwen overgebleven uit het VOC tijdperk, maar wat veel belangrijker is: de rijke kooplieden lieten er hun schitterende grachtenhuizen bouwen, de zogenaamde Gouden Bocht is veelzeggend. Het is één en al grandeur wat deze herenhuizen uitstralen. Nadat zij hun ,,stadshuizen" aan één van de grachten: Herengracht, Keizersgracht en Prinsengracht (UNESCO Werelderfgoed, in die volgorde verliep de stadsuitbreiding) hadden gebouwd, wilden zijn een nieuwe vorm van beleggen opzoeken. Dankzij het kapitaal van de VOC zijn de droogmakerijen Beemster (UNESCO Werelderfgoed), Purmer en Schermer tot stand gekomen. In de Beemster werd, ter hoogte van Middenbeemster, stolpboerderij De Eenhoorn gebouwd, in veel opzichten doet die denken aan het ,,stadshuis" van de kooplieden in de stad: een sierlijke topgevel en een mooie entree.

Nadat de kooplieden waren uitgekeken op de droogmakerijen, gingen zij langs de Amstel of de Vecht wonen. Langs beide rivieren liggen nog een aantal buitenplaatsen die uit deze periode dateren.

Amsterdam heeft lange tijd een slechte verbinding gehad met het buitenwater, vlak voor de monding van het IJ lag de zandplaat Pampus. Die was letterlijk en figuurlijk een obstakel om met de grote en geladen VOC schepen naar de havens van Amsterdam te varen. Lege schepen, lading, bemanning en passagiers gingen dan ook altijd gescheiden van elkaar naar de Rede van Texel.

Er lagen plannen klaar om Pampus te omzeilen door een kanaal te graven van Amsterdam Noord naar de Zuiderzee. Op het voormalige eiland Marken is een deel van het tracé nog steeds te herkennen.

500×375px Vlotbrug in het Noordhollandskanaal bij Koedijk

Pas met de aanleg van het Noordhollandskanaal, vanaf Amsterdam Noord tot aan Den Helder, zou er een verbetering komen in de bereikbaarheid. Het kanaal maakt op tal van plaatsen gebruik van de ringvaart om een polder of droogmakerij heen. Dat is de oorzaak dat het niet snel te bevaren is, waardoor het relatief veel tijd in beslag neemt om bij Den Helder te komen. Dit kanaal heeft in de praktijk nooit echt goed gefunctioneerd.

600×450px

De volgende fase was de aanleg van het Noordzeekanaal, een rechtstreekse vaarverbinding tussen Amsterdam en de Noordzee. Er werd gebruik gemaakt van het IJ dat in westelijke richting behoorlijk ver doorliep. Om het kanaal geschikt te maken moest er een doorsteek door de duinen komen ter hoogte van de dorpen IJmuiden en Beverwijk en moest het kanaal rechtgetrokken worden. Door dit werk zijn aan de noord en zuidzijde van het kanaal een aantal polders ontstaan, die bij het ontstaan al dan niet werden bemalen met behulp van stoomgemalen.

De haven van Amsterdam heeft als belangrijk nadeel dat de haven niet aan open water ligt. In het Noordzeekanaal liggen inmiddels meerdere tunnels waarvan de Velsertunnel (1959) de oudste is, deze tunnel is voor het autoverkeer en een spoorlijn. Daarna volgden de Coentunnel , de Hemtunnel (alleen treinverkeer) en de Wijkertunnel.
De tunnels zijn bepalend voor de schepen die over het kanaal naar Amsterdam kunnen varen. Bij IJmuiden is een groot sluizencomplex aangelegd. Er worden plannen gemaakt om één van de sluizen langer en breder te maken.

Noord-Holland heeft tot aan de 17e eeuw veel land verloren aan het almaar groter wordende Almere/ Zuiderzee. Maar door het gebruik van poldermolens werd het mogelijk om land weer droog te malen. De grote droogmakerijen zijn al genoemd, van later datum zijn de Haarlemmermeer (1852) en de Wieringermeer (1930). De Wieringermeer was nodig om de Afsluitdijk aan te kunnen leggen.

500×346px

In een grote straal om Amsterdam heen ligt de: Stelling van Amsterdam". Op strategische plaatsen werden er in het landschap forten aangelegd, om de stad te kunnen verdedigen bij vijandelijke aanvallen. Aan de oostzijde in de Zuiderzee ter hoogte van de monding van het IJ ligt het eiland Pampus, waar op de voormalige zandplaat een fort op is gebouwd. Alle forten hebben hun oorspronkelijke functie verloren, nu zijn het locaties waar verschillende activiteiten plaats kunnen vinden, maar die vooral een hoge natuurwaarde hebben. In de maand van het fort zijn de meeste één of twee dagen open voor bezoek.

Door de grote rijkdom die door een kleine bovenlaag van de bevolking werd verworven, kon er ook een rijk cultureel leven ontstaan: Het Muiderslot (gebouwd in 1280 door Floris V) werd bekend van de Muiderkring, een gezelschap dat zich verzamelde rond landdrost P.C. Hooft en regelmatig literaire en muzikale studiebijeenkomsten hield op het Muiderslot. In Haarlem waren verschillende toneelgezelschappen, waar onder andere Brederode aan deel nam.

Behalve de grotere steden, voornamelijk Amsterdam, Haarlem en Alkmaar) die een graantje meepikten van de welvaart, waren er ook kleinere steden die een zekere vorm van welvaart kenden: Graft - De Rijp, Enkhuizen, Hoorn, Muiden, Naarden, Weesp.

450×600px

Hilversum zou zich pas gaan ontwikkelen, nadat de radio (de eerste radio-uitzending was in 1923) vanuit een provisorisch ingerichte studio zijn intrede deed. In Hilversum zocht de ene na de andere omroep naar ruimte voor kantoor en studio. In het kielzog kwamen ook de medewerkers naar Hilversum en Het Gooi.

De provincie Noord-Holland kent een regionale indeling:
1: De Kop van Noord-Holland
2: West-Friesland
3: Kennemerland
4: Waterland en de Zaanstreek
5: Meerlanden
6: Gooi- en Vechtstreek