Amsterdam

Uit wiki

Ga naar: navigatie, zoeken

Het zou overdreven zijn om binnen de doelstelling van wiki.woudagemaal.nl iets nieuws over de hoofdstad van Nederland te schrijven.
Het meeste is immers al bekend of via de vele boeken, die er over de stad zijn geschreven, na te lezen. Binnen het raakvlak van Wouda's wiki en het ir. D.F. Woudagemaal moet dan ook vooral naar de waterstaatkundige zaken worden gezocht.

Het ontleden van de naam: Amster en dam zal weinigen moeite kosten. Een dam in de Amstel. Die Amstel stroomt naar het IJ en wordt zo ongeveer op de plaats van de huidige Dam inderdaad afgedamd. Bij die dam ontstaat een florerende nederzetting. Schepen komen aan de ene kant binnen en hun vracht moet daar worden overgeladen naar de schepen die aan de andere kant liggen.

600×416px

Behalve dat dit overladen bij de dam gebeurde, was de Overtoom ook een befaamd knelpunt. Schepen die vanuit het zuidwesten de stad wilden binnenvaren, vonden bij de overtoom een obstakel. Er zat niets anders op dan de schepen ,,over de toom" heen te zetten. Daarmee was de naam van de huidige Overtoom ontstaan. Deze plaats, waar de schepen over werden gezet, lag ongeveer op de splitsing van de Amstelveenseweg en de Overtoom.

600×457px

Amsterdam moet al in 1275 stad zijn geworden, een veilige plaats om te wonen en handel te drijven. Een plaats die zich ook verder uit kan breiden en van bovenlokale betekenis zal worden. De Haarlemmerdijk, de Nieuwedijk en de Spaarndammerdijk getuigen van deze uitbreidingen, maar tegelijkertijd ook van de inspanningen die nodig zijn om de inwoners tegen het water te beschermen. Wie de moeite neemt om in de stad langs de Haarlemmerstraat en Haarlemmerdijk te lopen ziet soms hoogteverschillen van enkele meters. De straten lopen naar de lager gelegen grachten af. Ook op een andere en zeer verrassende plaats wordt de wandelaar geconfronteerd met een dijk die door een van de bijgebouwen van de Mozes en Aäronkerk heenloopt.

600×436px

De Spaarndammerdijk gaat van Amsterdam langs het IJ naar Spaarndam en passeert onderweg het dorp Spaarnwoude. De Middeleeuwen herleven hier: de kleinschaligheid maar ook een kerk die in de 13e eeuw is gesticht. Een kerk zegt iets over de betekenis van een plaats in de voorbije eeuwen, maar zeker op het moment dat een kerk werd gebouwd. Een eerdere kapel werd al in het jaar 1036 gebouwd. Deze plaats had invloed in de regio.

De Haarlemmerdijk gaat via Halfweg naar Haarlem. Bij Halfweg was Holland op zijn smalst. Als de reisrichting naar het westen (naar Haarlem is) dan lag aan de noordzijde van de dijk het onstuimige IJ en aan de zuidzijde de Haarlemmermeer die vanaf de 16eeuw steeds groter werd.

Voor het Hoogheemraadschap van Rijnland (Leiden) was het geen geringe opgave om al de dijken voortdurend op orde te houden.
Aanvankelijk hielden de lokale bestuurders, de ambtsheren, een oogje in het zeil, de aanwonenden waren in eerste instantie verantwoordelijk voor hun dijkjes. De een nam die taak serieuzer dan de ander met als gevolg: zwakke dijkvakken en dijkdoorbraken. Om hieraan een einde te maken werden waterschappen, polderbesturen of Hoogheemraadschappen in het leven geroepen.

In het wapen van het Hoogheemraadschap van Rijnland is een deel van het wapen van keizer Maximiliaan afgebeeld. Het hoogheemraadschap beroept zich dan ook graag op een rijke historie, en niet geheel ten onrechte.
Waar de last van onderhoud van dijken sluizen te groot werd, werden gemeenten uit het werkgebied afzonderlijk aangeslagen.
Bij het sluizencomplex, er liggen vijf sluizen, van Spaarndam betaalde uiteindelijk ook bijvoorbeeld de stad Woerden mee aan het onderhoud van de Woerdense sluis. Woerden had belang bij een goede afwatering van de Oude Rijn naar een uitwateringspunt op zee of in dit geval op het IJ. Bij het verder dichtslibben van de Oude Rijn tussen Leiden en Katwijk werd het punt naar het noorden verlegd.

Amsterdam zat aan meerdere kanten aan het water vastgeklonken. Wat enerzijds de economische motor van de stad was geworden, was anderzijds ook een bedreiging die niet onderschat mocht worden. De Zuiderzee, het IJ, de Haarlemmermeer brachten hun water in slechte tijden tot vlak voor of in de stad.

600×386px

De stad die onstuimig floreerde had dringend behoefte aan nieuwe woonruimte. Door de stadsuitleg in de 16e en 17e eeuw ontstond de grachtengordel: Herengracht, Keizersgracht en Prinsengracht met alle dwarsstructuren van grachten die daar weer op aan zijn gebracht. De Gouden Bocht in de grachtengordel is een toonbeeld van welvarendheid en laat zien waartoe men in de 17e eeuw in bouwkundig opzicht prijs op stelde en toe in staat was.
Inmiddels staat de grachtengordel op de Werelderfgoedlijst van Unesco.
Toen de uitbreidingen zich naar het oosten verplaatsen, konden de Hoogte Kadijk en Laagte Kadijk en de Cruquiusdijk ontstaan. Ook in dit stadsdeel is een echte dijkstructuur duidelijk aanwezig.

Om de veiligheid te kunnen garanderen kwamen er meerdere sluizen om het buitenwater van het binnenwater af te kunnen sluiten.
In de binnenstad van Amsterdam zijn nog enkele van die sluizen aanwezig al zijn ze niet altijd meer in gebruik voor het scheepvaartverkeer, ze dienen nog wel om het stadswater door te kunnen spoelen.
Als het peil op het water aan beide zijden van de sluis gelijk is, is het ook niet langer noodzakelijk om de sluisdeuren te sluiten. Pas als er sprake is van een peilverschil heeft een sluis wel nut. Als voorbeelden van sluizen binnen de stad Amsterdam kunnen we noemen: de Amstelsuizen (1673), de Entrepotdoksluis (1840), de Hogesluis (1883), de Sint Anthoniessluis (1550), de Eenhoornsluis, de Haarlemmersluis (1681), de Tweede Rapenburgersluis (17e eeuw).

600×400px

In Amsterdam werkt het Hoogheemraadschap van Rijnland vooral in de stadsdelen Sloterdijk en Slotervaart en het Hoogheemraadschap Amstel, Gooi & Vecht aan de oost- en zuidzijde Watergraafsmeer en verder. Beide hoogheemraadschappen hebben hun eigen boezemstelsel. Dat maakt de situatie rondom Amsterdam complex, omdat er langs het Noordzeekanaal ook een apart boezemstelsel is, voeg daar nog bij dat het stadswater ook een eigen systeem kent en het wordt duidelijk dat waterbeheer in Nederland bijzonder vernuftig in elkaar zit.
(Voor een nauwkeurige indeling van Amsterdam over de beide hoogheemraadschappen: zie de waterstaatskaart van Amsterdam kaart 25 blad 4)

De grotere sluizen voor het scheepvaartverkeer liggen inmiddels buiten de stad: Amsterdam - Rijnkanaal tussen het kanaal en het IJ, De Oranjesluizen tussen het IJ en het Buiten IJ (de toegang tot het IJsselmeer) en in het Noordzeekanaal bij IJmuiden. Eén van de sluizen bij IJmuiden zal worden vergroot om grotere schepen door te kunnen laten varen naar de havens van Amsterdam. Een studie naar de haalbaarheid van dit omvangrijke project is gaande.